ทำไมวัคซีนพื้นฐานถึงสำคัญกว่าที่คิด: เกราะคุ้ม ภัยใกล้ตัวที่มองไม่เห็น

หลายคนมักจะนึกถึงวัคซีนก็ต่อเมื่อมีข่าวโรคระบาดใหญ่เกิดขึ้น หรือเมื่อต้องเดินทางไปต่างประเทศ แต่ในความเป็นจริงแล้ว วัคซีนพื้นฐานที่เราและลูกหลานได้รับกันมาตั้งแต่เด็กนี่แหละ คือโล่กำบังด่านแรกที่คอยปกป้องร่างกายจากโรคร้ายแรงที่อาจเข้ามาเปลี่ยนชีวิตเราได้ในชั่วพริบตา

วัคซีนพื้นฐานคืออะไร และทำงานในร่างกายอย่างไร?

เวลาที่หมออธิบายให้คนไข้ฟังเรื่องวัคซีน หมอชอบเปรียบเทียบง่ายๆ ว่าวัคซีนก็เหมือนกับการซ้อมรบจำลองของระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายเรา ตัววัคซีนจะประกอบไปด้วยเชื้อโรคที่ถูกทำให้ตายหรืออ่อนฤทธิ์ลงจนไม่สามารถทำให้เราป่วยได้ หรือบางชนิดก็เป็นเพียงแค่ชิ้นส่วนเล็กๆ ของเชื้อโรคเท่านั้น

เมื่อฉีดเข้าไปแล้ว เม็ดเลือดขาวของเราจะมองเห็นสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้ และเริ่มสร้างกองกำลังเฉพาะกิจที่เรียกว่าแอนติบอดีขึ้นมาเก็บไว้เป็นข้อมูล หากวันหนึ่งข้างหน้าเราไปรับเชื้อโรคตัวจริงเข้ามาจริงๆ กองกำลังภูมิคุ้มกันที่เราฝึกไว้ก็จะจำหน้าได้และจัดการทำลายเชื้อโรคนั้นทันทีก่อนที่มันจะทันได้ทำร้ายร่างกายจนล้มหมอนนอนเสื่อ

เกราะคุ้มกันหมู่: เหตุผลที่เราต้องฉีดวัคซีนแม้ร่างกายจะแข็งแรง

คำถามที่หมอได้ยินบ่อยมากคือ ถ้าเราเป็นคนสุขภาพแข็งแรง ออกกำลังกายกินอาหารครบห้าหมู่ ทำไมยังต้องฉีดวัคซีนอีก?

คำตอบคือ วัคซีนไม่ได้ป้องกันแค่ตัวเราคนเดียว แต่ยังช่วยสร้างสิ่งที่เรียกว่าภูมิคุ้มกันหมู่ (Herd Immunity) ในสังคมด้วย ลองนึกภาพว่าถ้าคนส่วนใหญ่ในชุมชนมีภูมิคุ้มกันจากวัคซีน เชื้อโรคก็จะแพร่กระจายต่อไม่ได้ คนที่น่าสงสารที่สุดอย่างเด็กทารกที่ยังอายุไม่ถึงเกณฑ์รับวัคซีน ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยโรคมะเร็งที่ภูมิคุ้มกันต่ำ จึงพลอยรอดพ้นจากการติดเชื้อไปด้วย เพราะพวกเขามีเกราะคุ้มกันจากคนรอบข้างช่วยห่อหุ้มอยู่นั่นเอง

โรคอะไรบ้างที่วัคซีนพื้นฐานช่วยชีวิตเราไว้ได้

ถ้าลองมองย้อนกลับไปในอดีต โรคหลายโรคเคยคร่าชีวิตคนนับล้าน แต่ปัจจุบันแทบจะไม่เห็นกันแล้ว ก็เพราะอานุภาพของวัคซีนพื้นฐานนี่เอง

• โรคคอตีบและบาดยักต์: โรคที่ทำลายระบบประสาทและทางเดินหายใจ ซึ่งอันตรายถึงชีวิตหากได้รับเชื้อ
• โรคโปลิโอ: โรคที่เคยทำให้เด็กต้องพิการตลอดชีวิต ปัจจุบันเกือบถูกกวาดล้างหมดไปจากโลกแล้ว
• โรคหัดและคางทูม: โรคติดต่อทางระบบทางเดินหายใจที่อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น สมองอักเสบ
• วัณโรค: โรคปอดเรื้อรังที่ยังคงพบได้ แต่วัคซีนตั้งแต่แรกเกิดช่วยลดความรุนแรงของโรคในเด็กเล็กได้อย่างดีเยี่ยม

ความเชื่อที่ว่าโรคพวกนี้หายไปแล้ว จริงหรือ?

หลายคนคิดว่าโรคเหล่านี้หมดไปจากประเทศไทยแล้ว จะฉีดหรือไม่ฉีดก็คงไม่เป็นไร ความจริงคือ เชื้อโรคเหล่านี้ยังคงแฝงตัวอยู่ในสิ่งแวดล้อมรอบตัวเรา ทันทีที่อัตราการฉีดวัคซีนในสังคมลดต่ำลง เชื้อโรคเหล่านี้จะกลับมาระบาดซ้ำได้อย่างรวดเร็ว เหมือนไฟที่รอวันปะทุขึ้นมาใหม่ การรักษาความครอบคลุมของวัคซีนจึงเป็นสิ่งเดียวที่จะช่วยคุมสถานการณ์ไว้ได้

ดูแลสุขภาพตัวเองและคนรอบข้างให้ปลอดภัยด้วยวัคซีน

การฉีดวัคซีนไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่เรื่องของเด็กๆ เท่านั้น ผู้ใหญ่เองก็ยังมีวัคซีนอีกหลายชนิดที่ต้องกระตุ้นซ้ำเป็นระยะเพื่อคงประสิทธิภาพของภูมิคุ้มกัน หากใครไม่แน่ใจว่าตัวเองเคยได้รับวัคซีนอะไรมาบ้าง หรือต้องฉีดเข็มไหนเพิ่ม ลองปรึกษาแพทย์หรือพยาบาลใกล้บ้านได้เลย เพราะการป้องกันย่อมดีและประหยัดกว่าการรักษาเมื่อเจ็บป่วยไปแล้วอย่างแน่นอน