ลูกอึกasสีดำหรือแหวะนมมีเลือดปน: สัญญาณเตือนที่ทำให้คุณพ่อคุณแม่ใจหาย
เวลาอุ้มลูกน้อยแล้วเห็นสิ่งผิดปกติ เช่น ลูกอ้วกออกมามีเลือดปน หรือเวลาเปลี่ยนผ้าอ้อมแล้วเจออุจจาระสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย เชื่อว่าหัวอกคนเป็นพ่อเป็นแม่คงหล่นไปอยู่ที่ตาตุ่ม ความตกใจและกังวลใจพรั่งพรูเข้ามาทันทีว่าเกิดอะไรขึ้นกับร่างกายเล็กๆ ของลูก
ในฐานะหมอเด็กที่เจอเหตุการณ์แบบนี้บ่อยๆ อยากบอกให้คุณพ่อคุณแม่ตั้งสติก่อนครับ ภาวะเลือดออกทางเดินอาหารส่วนต้นในทารก แม้จะฟังดูน่ากลัวและเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ต้องหาสสาเหตุ แต่ในเด็กทารกหลายคน อาการนี้อาจไม่ได้มาจากโรคที่รุนแรงเสมอไป แต่อะไรคือสาเหตุ และเราต้องสังเกตอะไรบ้าง มาทำความเข้าใจไปพร้อมกันครับ
จริงๆ แล้วเลือดส่วนนี้มาจากไหน และเกิดอะไรขึ้นข้างใน?
ระบบทางเดินอาหารส่วนต้นของทารกจะเริ่มต้นตั้งแต่ปาก หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ไปจนถึงลำไส้เล็กส่วนต้นครับ เมื่อเกิดจุดเลือดออกในบริเวณเหล่านี้ เลือดจะถูกขับออกมาตามกลไกธรรมชาติของร่างกาย
ถ้ารอยโรคอยู่สูงหรือเลือดออกปริมาณมากและไหลออกมาเร็ว ทารกก็จะมีอาการแหวะหรืออาเจียนออกมาเป็นเลือดสดๆ หรือเป็นลิ่มเลือด แต่ถ้าเลือดไหลช้าๆ แล้วค้างอยู่ในกระเพาะอาหารสักพัก โดนน้ำย่อยกัดเปลี่ยนสภาพ เลือดสีแดงก็จะกลายเป็นสีน้ำตาลเข้ม หรือพอกลืนลงไปผ่านลำไส้จนออกมาทางก้น ก็จะกลายเป็นอุจจาระสีดำปี๋ที่เราเห็นกันครับ
สาเหตุที่พบบ่อยตั้งแต่เรื่องเล็กไปจนถึงเรื่องใหญ่
เวลาตรวจน้องๆ คุณหมอจะมองหาต้นตอหลักๆ ดังนี้ครับ
- เลือดจากแม่ตอนคลอดหรือตอนให้นม: อันนี้พบบ่อยและไม่อันตรายครับ ทารกบางคนอาจเผลอกลืนเลือดแม่เข้าไปขณะคลอด หรือคุณแม่ที่ให้นมบุตรแล้วหัวนมแตกเป็นแผลเลือดออก พอลูกดูดนมเข้าไปก็กินเลือดเข้าไปด้วย พoย่อยออกมาก็กลายเป็นอึดำหรืออ้วกมีเลือดปน ซึ่งทดสอบทางการแพทย์ได้ง่ายมากว่านั่นคือเลือดแม่หรือเลือดลูก
- แผลในกระเพาะอาหารจากความเครียดของร่างกาย: ทารกที่คลอดก่อนกำหนด หรือน้องๆ ที่ป่วยหนักและต้องนอนห้อง ICU จะมีความเครียดทางสรีรวิทยา ทำให้เยื่อบุกระเพาะอาหารสร้างกรดมากเกินไปจนเกิดแผลและมีเลือดซึม
- การอักเสบของหลอดอาหารหรือกระเพาะ: เกิดจากการระคายเคือง หรือการติดเชื้อบางชนิด
- ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด: เช่น ทารกบางคนขาดวิตามินเค ทำให้เลือดไม่ยอมหยุดไหลง่ายๆ ซึ่งปัจจุบันโรงพยาบาลจะฉีดวิตามินเคให้เด็กแรกเกิดทุกคนเพื่อป้องกันปัญหานี้
สัญญาณอันตรายแบบไหนที่ต้องรีบทารกส่งโรงพยาบาลด่วน?
หากลูกน้อยมีแค่อ้วกหรืออึปนเลือดนิดเดียว แต่ร่าเริงดี กินนมได้ปกติ อาจนัดพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุตามรอบ แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ต้องพาไปห้องฉุกเฉินทันทีครับ
- ลูกซึมลงปลุกไม่ค่อยตื่น หรือร้องกวนงอแงผิดปกติแบบไม่มีสาเหตุ
- อาเจียนพุ่งออกมาเป็นเลือดสดปริมาณมาก หรืออาเจียนเป็นสีเขียวปนน้ำดี
- อุจจาระมีเลือดสดปนออกมาจำนวนมาก หรือมีกลิ่นเหม็นเน่ารุนแรง
- ผิวหนังซีดเซียว ตัวเย็น ชีพจรเต้นเร็ว หายใจหอบเหนื่อย ซึ่งเป็นสัญญาณว่าเสียเลือดมากจนช็อก
วิธีรักษาของคุณหมอเมื่อลูกมีภาวะนี้
เมื่อมาถึงมือแพทย์ สิ่งแรกที่เราต้องทำคือประเมินว่าลูกเสียเลือดมากแค่ไหน หากเสียเลือดเยอะ เราต้องให้สารน้ำหรือเลือดทดแทนทันทีเพื่อให้ร่างกายทรงตัวได้ จากนั้นจะทำการตรวจหาสาเหตุ เช่น ตรวจอุจจาระ ตรวจเลือดดูการแข็งตัว หรืออาจต้องใช้กล้องส่องตรวจทางเดินอาหารส่วนต้นในรายที่หาสาเหตุไม่ได้หรือมีเลือดออกซ้ำๆ
การรักษาจะตรงจุดตามสาเหตุครับ เช่น ถ้าเกิดจากแผลในกระเพาะก็จะให้ยาลดกรดเคลือบกระเพาะ ถ้าขาดวิตามินเคก็จะให้วิตามินเคเสริม หรือถ้ามาจากเลือดแม่ก็แค่ปรับวิธีให้นมและดูแลแผลที่หัวนมของคุณแม่ให้หายดี
สุดท้ายนี้ อยากฝากคุณพ่อคุณแม่ว่า ทุกครั้งที่เจอความผิดปกติเกี่ยวกับระบบขับถ่ายหรือการอาเจียนของลูก การถ่ายรูปอึหรืออ้วกเก็บไว้ให้คุณหมอดูถือเป็นประโยชน์มากๆ ครับ ช่วยให้วินิจฉัยได้เร็วและแม่นยำขึ้น ขอให้คุณพ่อคุณแม่ใจเย็นๆ สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด และรีบมาพบแพทย์เพื่อความปลอดภัยของลูกน้อยครับ
