ผื่นแพ้ยาสมุนไพรหรือยาแผนโบราณ: ทำไมของจากธรรมชาติถึงทำให้เราแพ้ได้?

ความเชื่อผิดๆ ที่ว่าสมุนไพรไม่มีวันแพ้

หลายคนมักมีความเชื่อฝังใจว่ายาแผนโบราณหรือสมุนไพรเป็นสิ่งที่ได้จากธรรมชาติ จึงปลอดภัยกว่ายาแผนปัจจุบันและไม่ก่อให้เกิดการแพ้ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ร่างกายของเราสามารถตอบสนองต่อสารประกอบในสมุนไพรได้ไม่ต่างจากยาเคมี โดยเฉพาะเมื่อร่างกายมองว่าสารเหล่านั้นเป็นสิ่งแปลกปลอมและพยายามต่อต้าน จนแสดงออกมาเป็นอาการผิดปกติทางผิวหนังที่สร้างความกังวลใจให้กับคนไข้หลายรายที่เดินเข้ามาปรึกษาที่คลินิก

อาการแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังแพ้ยาสมุนไพร

การแพ้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่กับยาเม็ดหรือยาฉีดเท่านั้น ยาต้ม ยาผง หรือยาหม้อที่คุณได้รับมาก็เป็นตัวกระตุ้นชั้นดี โดยผื่นมักจะเริ่มแสดงอาการหลังจากทานยาไปได้สักพัก ซึ่งสังเกตได้ดังนี้

• มีผื่นแดงขึ้นตามร่างกาย ผิวหนังบวม หรือมีตุ่มน้ำพองใส
• อาการคันอย่างรุนแรงตามฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือลามไปทั่วตัว
• ในรายที่แพ้รุนแรง อาจมีไข้ร่วมด้วย หรือริมฝีปากบวมและตาบวม
• ผิวหนังเริ่มเปลี่ยนสีเป็นคล้ำ หรือลอกเป็นขุยหลังจากผื่นเริ่มยุบ

ทำไมร่างกายถึงต่อต้านยาจากธรรมชาติ

กลไกการเกิด ผื่นแพ้ยาสมุนไพรหรือยาแผนโบราณ มักเกิดจากปฏิกิริยาภูมิคุ้มกันของร่างกายที่ไวเกินไป ต่อให้เป็นส่วนประกอบจากต้นไม้หรือรากไม้ แต่โครงสร้างทางเคมีที่ซับซ้อนของมันก็อาจไปกระตุ้นเซลล์เม็ดเลือดขาวให้ปล่อยสารบางอย่างออกมา ทำให้เส้นเลือดขยายตัวและเกิดการอักเสบที่ผิวหนัง นอกจากนี้ยาบางชนิดยังอาจมีสารปนเปื้อน เช่น สเตียรอยด์ที่แอบผสมมาเพื่อให้อาการปวดหายไวขึ้น ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้คนไข้เกิดผื่นแพ้และอาการข้างเคียงอื่นๆ ตามมา

เมื่อไหร่ที่ควรหยุดยาและรีบมาหาหมอ

หากคุณเริ่มเห็นความผิดปกติบนผิวหนังหลังจากทานสมุนไพร ให้ปฏิบัติตามแนวทางนี้ทันที

• หยุดยาทุกชนิดที่ทานอยู่ทันที โดยเฉพาะยาที่เพิ่งเริ่มทานในช่วง 1-2 สัปดาห์ที่ผ่านมา
• นำตัวอย่างยาที่สงสัยใส่ถุงหรือภาชนะที่สะอาดติดตัวมาให้แพทย์ตรวจดูด้วยเสมอ
• หากมีอาการหายใจลำบาก แน่นหน้าอก หรือหน้าบวมร่วมด้วย ให้รีบไปห้องฉุกเฉินทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้าน

การดูแลตัวเองเบื้องต้นและการรักษาในคลินิก

เมื่อมาพบแพทย์ เราจะทำการประเมินว่าผื่นเกิดจากการแพ้ตัวยาจริงหรือไม่ โดยเบื้องต้นหมอจะจ่ายยาต้านฮีสตามีนเพื่อลดอาการคัน และยาทาสเตียรอยด์เพื่อลดการอักเสบในรายที่เป็นมาก สิ่งสำคัญที่สุดคือการงดใช้สมุนไพรชนิดนั้นซ้ำ เพราะหากได้รับสารที่แพ้เข้าไปอีกครั้ง อาการจะรุนแรงขึ้นกว่าเดิมและอาจเป็นอันตรายต่อระบบอวัยวะภายในได้

คำแนะนำในการเลือกใช้สมุนไพรให้ปลอดภัย

การใช้สมุนไพรไม่ใช่เรื่องผิด แต่ต้องใช้อย่างมีสติและรู้ที่มาที่ไป หากเป็นยาที่ไม่มีฉลากบอกส่วนประกอบชัดเจน หรือเป็นยาที่ขายผ่านช่องทางออนไลน์โดยไม่มีการรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง หมอแนะนำว่าควรหลีกเลี่ยง เพราะความเสี่ยงของผื่นแพ้และภาวะตับไตทำงานหนักนั้นไม่คุ้มกับผลลัพธ์ที่ได้รับ