ผื่นแพ้ยาสมุนไพรหรือยาแผนโบราณ: ทำไมของธรรมชาติก็ทำให้แพ้รุนแรงได้

กินยาต้มหรือยาสมุนไพรแล้วทำไมจู่ๆ ถึงมีผื่นขึ้น

หลายคนมักมีความเชื่อว่ายาสมุนไพรหรือยาแผนโบราณปลอดภัยกว่ายาแผนปัจจุบันเพราะเป็นธรรมชาติร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มานาน ผมมักพบเหตุการณ์ที่คนไข้เข้ามารักษาด้วยอาการผื่นคัน ปากบวม หรือมีตุ่มน้ำใสขึ้นตามตัวหลังจากลองทานยาหม้อหรือยาเม็ดสมุนไพรแบบที่ไม่ได้ระบุฉลากชัดเจน ซึ่งอาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลังต่อต้านสิ่งแปลกปลอมที่ได้รับเข้าไปครับ

กลไกการเกิดผื่นแพ้ยาสมุนไพรหรือยาแผนโบราณ

ความจริงแล้วคำว่า สมุนไพร มีสารประกอบทางเคมีที่ซับซ้อนมาก และในยาแผนโบราณหลายชนิดอาจมีการปนเปื้อนของสารเคมีบางอย่างที่ไม่ได้รับอนุญาต หรือแม้แต่ตัวสมุนไพรเองที่มีสารออกฤทธิ์แรงเกินไป เมื่อร่างกายมองว่าสารเหล่านี้เป็นภัยคุกคาม ระบบภูมิคุ้มกันจะผลิตสารออกมาต่อสู้ ส่งผลให้เกิดผื่นแดง ลมพิษ หรือในกรณีที่รุนแรงอาจทำให้ผิวหนังลอกหลุดเหมือนโดนน้ำร้อนลวกได้

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเรากำลังแพ้ยาอยู่

การแพ้ยาแต่ละคนแสดงอาการไม่เหมือนกัน บางคนแค่คันยิบๆ แต่บางคนอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต ให้สังเกตอาการเหล่านี้ไว้ให้ดีครับ

• มีผื่นแดง ผื่นนูน หรือลมพิษขึ้นตามร่างกายอย่างรวดเร็ว
• มีอาการคันตามฝ่ามือ ฝ่าเท้า หรือผิวหนังส่วนต่างๆ
• ริมฝีปากบวม ตาบวม หรือลิ้นบวม
• หายใจไม่อิ่ม หายใจมีเสียงหวีด หรือรู้สึกแน่นหน้าอก
• มีตุ่มน้ำพองตามผิวหนังหรือเยื่อบุในปาก

ทำอย่างไรเมื่อสงสัยว่าแพ้ยาสมุนไพร

หากเพิ่งทานยาเข้าไปแล้วเริ่มมีอาการดังกล่าว ขั้นตอนแรกที่ต้องทำคือ หยุดยาทันที ห้ามทานยาต่อด้วยความเสียดายเด็ดขาด จากนั้นให้จดชื่อยาหรือนำตัวอย่างยาที่ทานไปให้แพทย์ดู เพราะการทราบส่วนผสมของยาจะช่วยให้การวินิจฉัยและวางแผนรักษาทำได้แม่นยำขึ้นมากครับ

ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ในการใช้ยาไม่มีฉลาก

ปัญหาใหญ่ของยาแผนโบราณที่ไม่ได้มาตรฐานคือ การขาดการตรวจสอบที่มาของวัตถุดิบ การปนเปื้อนของเชื้อรา โลหะหนัก หรือการแอบใส่สารสเตียรอยด์เพื่อให้เห็นผลเร็วขึ้น ซึ่งสารเหล่านี้เมื่อสะสมในร่างกายนานวันเข้า นอกจากจะทำให้เกิดผื่นแพ้ได้ง่ายแล้ว ยังส่งผลเสียต่อตับและไตอย่างรุนแรงในระยะยาว

ข้อแนะนำในการใช้สมุนไพรให้ปลอดภัย

หากต้องการใช้ยาสมุนไพรเพื่อดูแลสุขภาพ ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีเลขทะเบียนตำรับยาชัดเจนจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือต้องทานยาแผนปัจจุบันอยู่เป็นประจำ เพราะยาเหล่านั้นอาจทำปฏิกิริยากันจนเกิดอันตรายได้ การป้องกันไว้ก่อนด้วยการเช็คความน่าเชื่อถือคือวิธีที่ดีที่สุดสำหรับสุขภาพของทุกคนครับ