ภาวะนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: ก้อนแข็งตัวร้ายที่ชอบแอบซ่อนอยู่ข้างใน

อาการขัดเบา ปัสสาวะสะดุด หรือเจ็บจี๊ดตอนสุดสาย แบบนี้กำลังโดนนิ่วเล่นงานหรือเปล่า?

เวลาตรวจคนไข้ที่เดินเข้ามาบ่นว่าปัสสาวะไม่อุดม ปัสสาวะกะปริดกะปรอย หรือมีอาการเจ็บแปล๊บเหมือนมีเข็มทิ่มตรงท้องน้อยตอนเบ่งสุด อาการเหล่านี้มักทำให้หลายคนนึกถึงโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ แต่ถ้าเป็นๆ หายๆ รักษาเท่าไหร่ก็ไม่หายขาด สักพักเริ่มมีเลือดปนออกมาจางๆ ด้วย หมอมักจะต้องชวนตรวจลึกขึ้น เพราะเจ้านิ่วในกระเพาะปัสสาวะกำลังแอบซ่อนตัวอยู่ข้างในแน่นอน

นิ่วในกระเพาะปัสสาวะมันก่อตัวขึ้นมาได้อย่างไร และต่างจากนิ่วในไตตรงไหน?

หลายคนชอบสับสนว่านิ่วมาจากที่เดียวกันหรือเปล่า ความจริงคือ นิ่วในกระเพาะปัสสาวะมักจะมีอยู่สองแบบ แบบแรกคือหลุดตกลงมาจากไตแล้วไหลลงมาติดค้างอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ แต่แบบที่สองซึ่งเจอได้บ่อยคือ นิ่วที่ก่อตัวขึ้นเองสดๆ ร้อนๆ อยู่ในกระเพาะปัสสาวะเลย โดยมีต้นเหตุหลักมาจากการที่ปัสสาวะถูกขับออกไม่หมด มีน้ำปัสสาวะตกค้างหมักหมมอยู่ข้างในนานเข้า แร่ธาตุต่างๆ เช่น แคลเซียม กรดยูริก หรือออกซาเลต ก็เริ่มตกตะกอนเกาะตัวกันจนกลายเป็นก้อนกรวดก้อนแข็งขึ้นมา

ใครบ้างเสี่ยงโดนก้อนนิ่วพวกนี้มาอาศัยอยู่ในร่างกาย?

โรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน แต่จะมีกลุ่มเสี่ยงหลักๆ ที่หมอมักจะเจอเป็นประจำ ได้แก่

• ผู้ชายที่มีปัญหาต่อมลูกหมากโต: เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้นไปเบียดท่อปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลออกยาก ปัสสาวะค้างเติ่งในกระเพาะปัสสาวะจนเกิดเป็นนิ่ว
• คนที่มีภาวะกระเพาะปัสสาวะทำงานผิดปกติจากระบบประสาท: เช่น ผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต หรือได้รับบาดเจ็บที่ไขสันหลัง ทำให้ไม่สามารถควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะได้ตามปกติ
• คนที่ดื่มน้ำน้อยเป็นประจำ: ทำให้ปัสสาวะมีความเข้มข้นสูง แร่ธาตุตกตะกอนได้ง่ายมาก
• คนที่มีการใส่สายสวนปัสสาวะเป็นเวลานาน: สายสวนอาจทำให้เกิดการระคายเคืองและเอื้อต่อการตกตะกอนของแร่ธาตุ

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่ามีก้อนนิ่วขนาดเท่าลูกปัดอยู่ในท้องน้อย

อาการแสดงของโรคนี้นอกจากเรื่องปัสสาวะติดขัดแล้ว ยังมีจุดสังเกตเด่นๆ ที่สังเกตได้เองคือ

• ปวดท้องน้อยแบบหน่วงๆ หรือปวดร้าวลงไปที่อวัยวะเพศ โดยเฉพาะเวลาเดินหรือขยับตัว
• ปัสสาวะสะดุดกลางคัน เหมือนมีอะไรมาปิดกั้นรูเปิดทางเดินปัสสาวะกะทันหัน
• มีเลือดปนมากับน้ำปัสสาวะ เพราะก้อนนิ่วไปขูดผนังกระเพาะปัสสาวะด้านในจนเกิดแผลอักเสบ
• ปัสสาวะมีกลิ่นเหม็นผิดปกติ หรือขุ่นข้นเพราะมีการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมด้วย

วิธีตรวจวินิจฉัยและแนวทางการรักษาให้หายขาด

เมื่อมาพบแพทย์เพื่อตรวจเช็ก หมอจะทำการซักประวัติและตรวจร่างกายเบื้องต้น จากนั้นอาจต้องอาศัยเครื่องมือช่วย เช่น การอัลตราซาวนด์ช่องท้องส่วนล่าง การเอกซเรย์ หรือการส่องกล้องเข้าไปดูข้างในกระเพาะปัสสาวะ เพื่อดูขนาดและตำแหน่งที่แน่นอนของก้อนนิ่ว

ทางออกเมื่อเจอตัวการ: ต้องผ่าตัดอย่างเดียวหรือเปล่า?

การรักษานั้นขึ้นอยู่กับขนาดของก้อนนิ่ว หากก้อนเล็กมากๆ หมออาจแนะนำให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อขับออกมาเอง แต่ถ้าก้อนใหญ่และสร้างความทรมาน ปัจจุบันเรามีวิธีส่องกล้องเพื่อไปทำการยดหรือสลายก้อนนิ่วให้แตกเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วล้างออกโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่แบบสมัยก่อน แผลหายไวและฟื้นตัวได้เร็วกว่ามาก

ปรับพฤติกรรมง่ายๆ ป้องกันไม่ให้นิ่วกลับมารบกวนซ้ำสอง

หลังจากรักษาหายแล้ว สิ่งสำคัญที่สุดคือการเปลี่ยนนิสัยประจำวัน

• ดื่มน้ำเปล่าให้ได้อย่างน้อยวันละ 2 ลิตร เพื่อเจือจางความเข้มข้นของปัสสาวะ
• อย่ากลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน เพราะจะเปิดโอกาสให้แร่ธาตุรวมตัวกันได้ง่ายขึ้น
• สำหรับคุณผู้ชายที่มีปัญหาต่อมลูกหมาก ควรพบแพทย์เพื่อรักษาอย่างต่อเนื่อง อย่าปล่อยให้เรื้อรังจนเกิดภาวะปัสสาวะค้าง