ภาวะนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: ปวดหน่วงเวลาเข้าห้องน้ำ ปัญหาใกล้ตัวที่ปล่อยไว้ไม่ได้

เวลาไปเข้าห้องน้ำแล้วรู้สึกเจ็บขัด ปัสสาวะกะปริดกะปรอย หรือมีเลือดปน อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นแค่กระเพาะปัสสาวะอักเสบทั่วไป

เวลาตรวจคนไข้ที่มาด้วยอาการปวดท้องน้อยหรือขัดเบา หลายคนมักคิดว่าตัวเองเป็นแค่โรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและซื้อยากินเอง แต่พอได้ลองตรวจอัลตราซาวนด์ดูกลับพบก้อนนิ่วซ่อนอยู่ข้างใน ซึ่งเจ้า ภาวะนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ นี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีที่มาที่ไปและพฤติกรรมบางอย่างของเราเองเป็นตัวกระตุ้น

นิ่วในกระเพาะปัสสาวะก่อตัวขึ้นมาได้อย่างไร และต่างจากนิ่วในไตอย่างไร?

หลายคนชอบสับสนว่านิ่วในไตกับนิ่วในกระเพาะปัสสาวะคืออันเดียวกัน จริงๆ แล้วจุดเริ่มต้นมันต่างกันครับ นิ่วในไตมักจะเกิดจากการตกผลึกของแร่ธาตุในปัสสาวะแล้วค่อยๆ ก้อนใหญ่ขึ้น บางก้อนอาจหลุดตกลงมาท่อไตแล้วลงมาค้างเติ่งอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ แต่อีกกรณีหนึ่งคือนิ่วที่ก่อตัวขึ้นโดยตรงในกระเพาะปัสสาวะเลย ซึ่งมักเกิดจากภาวะที่เราขับปัสสาวะออกไม่หมด มีน้ำปัสสาวะตกค้างเรื้อรัง ทำให้แร่ธาตุต่างๆ ตกตะกอนรวมกันกลายเป็นก้อนนิ่วในที่สุด

สาเหตุจริงๆ ที่ทำให้ปัสสาวะไหลไม่สุดจนกลายเป็นก้อนนิ่ว

สาเหตุหลักที่หมอพบได้บ่อยในคนไข้ที่มีก้อนนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ มักมาจากปัญหาเรื่องการระบายน้ำปัสสาวะ ได้แก่

• ต่อมลูกหมากโตในผู้ชาย: เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากจะโตขึ้นไปเบียดท่อปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะไหลยาก เบ่งนาน และมีปัสสาวะตกค้าง
• กระเพาะปัสสาวะพิการจากระบบประสาท: เช่น คนที่เป็นโรคไขสันหลังบาดเจ็บ หรือโรคเบาหวานนานๆ จนเส้นประสาทที่ควบคุมการบีบตัวของกระเพาะปัสสาวะเสื่อมไป
• การใส่สายสวนปัสสาวะเป็นเวลานาน: ทำให้เกิดการระคายเคืองและมีตะกอนมาเกาะสะสม
• ดื่มน้ำน้อยเกินไป: ทำให้ความเข้มข้นของแร่ธาตุในปัสสาวะสูงขึ้นและตกผลึกได้ง่าย

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ฟ้องว่ามีก้อนนิ่วอยู่ในท้องน้อย

บางคนมีนิ่วก้อนเล็กอยู่ในกระเพาะปัสสาวะโดยไม่รู้ตัวเลยเพราะไม่มีอาการอะไร แต่ถ้าก้อนเริ่มใหญ่ขึ้นหรือกลิ้งไปอุดตันทางออกตอนปัสสาวะ อาการเหล่านี้จะเริ่มแสดงออกมาให้เห็นชัดเจน

• ปวดท้องน้อยเวลากลั้นปัสสาวะ หรือปวดหน่วงๆ ตลอดเวลา
• ปัสสาวะสะดุด ปัสสาวะไหลๆ หยุดๆ เหมือนมีอะไรมาขวาง
• มีเลือดปนออกมากับน้ำปัสสาวะ โดยเฉพาะหลังจากเดินเยอะหรือออกกำลังกาย เพราะก้อนนิ่วไปครูดกับผนังกระเพาะปัสสาวะ
• ปวดแสบปวดร้อนเวลาปัสสาวะ และรู้สึกเหมือนอยากเข้าห้องน้ำอยู่ตลอดเวลา

วิธีรักษาเมื่อตรวจพบก้อนนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ

เมื่อหมอตรวจวินิจฉัยแน่ชัดแล้วว่ามีนิ่ว วิธีการรักษาก็จะขึ้นอยู่กับขนาดและความแข็งของก้อนนิ่ว รวมถึงโรคประจำตัวของคนไข้ครับ หากก้อนเล็กมากๆ หมออาจแนะนำให้ดื่มน้ำมากๆ เพื่อขับออกเอง แต่ส่วนใหญ่ถ้าก้อนมีขนาดใหญ่ขึ้นมาหน่อย จะต้องใช้วิธีการส่องกล้องผ่านทางท่อปัสสาวะเข้าไปเพื่อทำการเลเซอร์หรือ สลายนิ่ว ให้แตกเป็นชิ้นเล็กๆ แล้วล้างออก โดยที่ไม่มีแผลผ่าตัดที่หน้าท้อง

วิธีปรับพฤติกรรมง่ายๆ เพื่อป้องกันไม่ให้นิ่วกลับมาเยือนซ้ำ

หลังจากรักษาหายแล้ว นิ่วก็ยังมีโอกาสกลับมาเป็นใหม่ได้อีกถ้าพฤติกรรมยังเหมือนเดิม สิ่งที่หมออยากแนะนำให้ทำทุกวันเพื่อตัดวงจรการเกิดนิ่วมีดังนี้ครับ

• ดื่มน้ำเปล่าให้ได้อย่างน้อยวันละ 2 ลิตร เพื่อเจือจางแร่ธาตุในปัสสาวะไม่ให้ตกตะกอน
n
• อย่าอั้นปัสสาวะนานๆ เพราะการอั้นทำให้กระเพาะปัสสาวะขยายตัวผิดรูปและมีน้ำปัสสาวะค้าง
n
• กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ ลดอาหารเค็มจัด และควบคุมปริมาณโปรตีนจากสัตว์ให้พอดี
n
• หากมีโรคประจำตัวอย่างต่อมลูกหมากโต ควรพบแพทย์เพื่อรับประทานยาควบคุมอาการอย่างสม่ำเสมอ