ลูกตัวเหลืองผิดปกติไหม? หมออธิบายเรื่องภาวะตัวเหลืองจากระดับบิลิรูบินให้เข้าใจง่าย

ลูกน้อยตัวเหลืองเกิดขึ้นได้อย่างไร

คุณพ่อคุณแม่มือใหม่หลายคนมักตกใจเมื่อเห็นลูกน้อยผิวเริ่มมีสีเหลืองในช่วงสัปดาห์แรกหลังคลอด หมออยากให้เข้าใจก่อนว่าภาวะนี้เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากในเด็กทารก สาเหตุหลักมาจากสารที่ชื่อว่า บิลิรูบิน (Bilirubin) ซึ่งเป็นสารสีเหลืองที่เกิดจากการสลายตัวของเม็ดเลือดแดงตามธรรมชาติ ในช่วงที่ลูกยังอยู่ในท้องแม่ ตับของแม่จะช่วยกำจัดสารนี้ออกไปให้ แต่พอคลอดออกมาแล้ว ตับของลูกน้อยต้องเริ่มทำงานด้วยตัวเอง ซึ่งในระยะแรกตับอาจจะยังทำงานได้ไม่เต็มที่ ทำให้สารบิลิรูบินสะสมอยู่ในเลือดมากกว่าปกติและแสดงออกมาเป็นสีผิวที่เปลี่ยนไป

ภาวะตัวเหลืองจากระดับบิลิรูบินที่พ่อแม่ต้องคอยสังเกต

ภาวะตัวเหลืองสามารถแบ่งออกเป็นกลุ่มที่ไม่อันตรายและกลุ่มที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด ส่วนใหญ่แล้วสีผิวของลูกจะเริ่มเหลืองที่บริเวณใบหน้าก่อนแล้วค่อยไล่ลงมาที่ลำตัวและขา หากลูกกินนมได้ดี ขับถ่ายปกติ และตัวเหลืองเพียงเล็กน้อยในระยะแรก มักจะไม่ใช่เรื่องน่ากังวล แต่หากลูกมีระดับบิลิรูบินในเลือดสูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน สารตัวนี้อาจส่งผลกระทบต่อระบบประสาทได้ จึงเป็นเหตุผลที่หมอย้ำเสมอว่าควรสังเกตสีผิวของลูกในที่ที่มีแสงสว่างเพียงพอ โดยเฉพาะแสงธรรมชาติ

เช็กให้ชัวร์ ลูกเหลืองแบบไหนถึงควรพามาหาหมอ

เราจะมีวิธีสังเกตง่ายๆ ว่าอาการตัวเหลืองของลูกอยู่ในระดับที่ต้องพบแพทย์หรือไม่ ดังนี้

• ลูกตัวเหลืองเร็วเกินไป โดยเฉพาะภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด
• อาการเหลืองลามลงมาถึงบริเวณหน้าท้องและขาอย่างรวดเร็ว
• ลูกดูซึมลง ดูดนมได้น้อยลง หรือดูอ่อนเพลียผิดปกติ
• มีอาการร้องกวน งอแงมาก หรือมีไข้ร่วมด้วย
• อุจจาระมีสีซีดผิดปกติ หรือปัสสาวะมีสีเข้ม

ขั้นตอนการรักษาเมื่อบิลิรูบินสูงเกินไป

เมื่อคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาตรวจแล้วพบว่าระดับบิลิรูบินสูงเกินเกณฑ์ หมอจะประเมินตามความเหมาะสมของสุขภาพเด็กแต่ละคน โดยวิธีรักษาหลักมีดังนี้

การส่องไฟรักษาภาวะตัวเหลือง

เป็นการนำลูกเข้าไปอยู่ในตู้อบและใช้แสงไฟพิเศษที่มีความยาวคลื่นเฉพาะเจาะจง แสงนี้จะช่วยเปลี่ยนโครงสร้างของบิลิรูบินที่อยู่ใต้ผิวหนังให้กลายเป็นสารที่ละลายน้ำได้ดีขึ้น ทำให้ร่างกายขับออกทางปัสสาวะและอุจจาระได้ง่ายขึ้น โดยระหว่างส่องไฟ หมอจะปิดตาและใช้อุปกรณ์ป้องกันให้ลูกอย่างปลอดภัย

การรักษาด้วยการเปลี่ยนถ่ายเลือด

วิธีนี้จะใช้ในกรณีที่ระดับบิลิรูบินสูงมากและอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อสมอง ซึ่งพบได้น้อยมากในปัจจุบันเพราะเรามักตรวจพบและดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

คำแนะนำในการดูแลลูกน้อยที่บ้าน

สิ่งสำคัญที่สุดคือการให้ลูกกินนมแม่หรือนมผงอย่างสม่ำเสมอ เพื่อช่วยกระตุ้นการขับถ่าย เพราะบิลิรูบินส่วนใหญ่ถูกกำจัดออกทางอุจจาระ การที่ลูกได้รับนมอย่างเพียงพอจะช่วยให้ระบบขับถ่ายทำงานได้ดีและลดระดับบิลิรูบินได้เร็วขึ้น อย่าพยายามนำลูกไปตากแดดเองที่บ้าน เพราะนอกจากจะไม่ช่วยลดระดับบิลิรูบินได้อย่างมีประสิทธิภาพแล้ว ยังเสี่ยงต่อภาวะผิวไหม้หรือการสูญเสียน้ำในทารกได้