ลูกเป็นผื่นลมพิษเรื้อรังในเด็ก ไม่หายสักที คุณพ่อคุณแม่ต้องรับมืออย่างไรดี

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยมีตุ่มนูนแดงขึ้นตามตัว เดี๋ยวขึ้นเดี๋ยวก็ยุบ ย้ายที่ไปเรื่อยๆ แถมยังคันยิบจนนอนไม่หลับ เป็นภาพที่ทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่ใจคอไม่ดีเอามากๆ หลายครอบครัวพยายามหายาทา ยาแก้แพ้มาป้อน แต่ผ่านมาเป็นเดือนๆ อาการก็ยังวนกลับมาเป็นซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนกลายเป็นเรื่องหนักใจ

ในฐานะหมอที่ตรวจเด็กๆ มาเยอะ เข้าใจความกังวลนี้ดีครับ อาการที่เป็นๆ หายๆ นานเกินหกสัปดาห์แบบนี้ ทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะ ลมพิษเรื้อรังในเด็ก ซึ่งมีรายละเอียดและวิธีรับมือที่ต่างจากลมพิษธรรมดาพอสมควร วันนี้ผมขอมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่าย เพื่อให้คุณพ่อคุณแม่คลายความกังวลและรู้วิธีดูแลลูกรักอย่างถูกทางครับ

ลมพิษเรื้อรังในเด็ก หน้าตาเป็นอย่างไร และต่างจากลมพิษทั่วไปตรงไหน

อาการลมพิษที่เราคุ้นเคยกัน มักจะเกิดขึ้นฉับพลันหลังไปโดนอะไรที่แพ้ เช่น กินอาหารทะเล หรือโดนแมลงสัตว์กัดต่อย ผื่นจะขึ้นแดงนูน คันมาก แล้วมักจะยุบหายไปเองภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือวันเดียว

แต่สำหรับ ลมพิษเรื้อรังในเด็ก นั้นมีความต่างอย่างชัดเจนคือ ผื่นตัวร้ายนี้จะขยันมาเยี่ยมลูกน้อยเกือบทุกวัน หรือเป็นๆ หายๆ ต่อเนื่องกันนานเกิน 6 สัปดาห์ขึ้นไป ลูกจะตื่นมาพร้อมกับรอยแดงหรือรอยนูนตามแขน ขา ลำตัว หรือใบหน้า พอทายาหรือกินยาหายไป วันรุ่งขึ้นหรืออีกสองวันก็กลับมาขึ้นที่เดิมหรือย้ายไปที่อื่นอีก สร้างความทรมานจากอาการคันให้เด็กๆ เป็นอย่างมาก

สาเหตุที่แท้จริง ทำไมลูกถึงเป็นลมพิษนานขนาดนี้

คำถามยอดฮิตที่หมอได้ยินบ่อยที่สุดคือ ลูกไปแพ้อะไรมา ทำไมถึงไม่หายสักที ความจริงที่ต้องทำความเข้าใจคือ ลมพิษเรื้อรังส่วนใหญ่ ไม่ใช่เกิดจากการแพ้อาหารหรือแพ้ฝุ่นแบบที่หลายคนเข้าใจผิดกันครับ

ในเด็กที่เป็นเรื้อรัง ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายเขาอาจจะไวต่อสิ่งกระตุ้นรอบตัวเป็นพิเศษ หรือเซลล์เม็ดเลือดขาวบางตัวที่ชื่อว่าแมสต์เซลล์ (Mast cells) เกิดอาการปล่อยสารฮีสตามีนออกมาเองโดยไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน ซึ่งปัจจัยกระตุ้นที่ทำให้ผื่นกำเริบมีหลายอย่าง เช่น

• การติดเชื้อไวรัสซ่อนเร้น: เช่น ไข้หวัดเรื้อรัง หรือการติดเชื้อในทางเดินหายใจส่วนบนที่บางทีแทบไม่มีอาการไข้เลย
• ความร้อนและความเย็น: อากาศที่เปลี่ยนแปลงบ่อย หรือการที่เด็กวิ่งเล่นจนเหงื่อออกตัวร้อน
• ความเครียดและความเหนื่อยล้า: การนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอ ก็กระตุ้นภูมิคุ้มกันให้รวนได้เช่นกัน
• แรงกดทับ: เช่น การใส่เสื้อผ้าที่คับเกินไป หรือการนั่งทับรอยเดิมนานๆ

วิธีตรวจหาสาเหตุ เมื่อลูกต้องเผชิญกับลมพิษเรื้อรัง

เมื่อคุณพ่อคุณแม่พาลูกมาหาหมอ เราจะเริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียด เช่น ลูกเป็นเวลาไหน มากน้อยแค่ไหน มีอาการบวมที่ริมฝีปากหรือตาร่วมด้วยหรือไม่ จากนั้นหมออาจพิจารณาเจาะเลือดตรวจเพิ่มเติมในบางราย เพื่อดูว่ามีภาวะติดเชื้อแฝง การทำงานของต่อมไทรอยด์ หรือภาวะภูมิแพ้ซ่อนอยู่หรือเปล่า แต่ต้องบอกตามตรงว่า ในเด็กส่วนใหญ่ เรามักจะไม่พบสาเหตุที่ชัดเจนจากการตรวจเลือดครับ

วิธีรักษาและดูแลลูกน้อยเมื่อเป็นลมพิษเรื้อรัง

เนื่องจากเราอาจหาผู้ร้ายตัวจริงไม่เจอ การรักษาจึงมุ่งเน้นไปที่การควบคุมอาการและลดความทรมานให้ลูกสามารถใช้ชีวิตประจำวันและนอนหลับได้ตามปกติ

การใช้ยาแก้แพ้กลุ่มไม่ง่วงและง่วงตามความเหมาะสม

ยาหลักในการรักษาคือยากลุ่มต้านฮีสตามีน หมออาจให้ลูกกินต่อเนื่องเป็นประจำทุกวันตามแพทย์สั่ง แม้ว่าในวันนั้นจะไม่มีผื่นขึ้นก็ตาม เพื่อเป็นการบล็อกสารฮีสตามีนไม่ให้หลั่งออกมา การกินยาแบบขาดๆ หายๆ จะทำให้ควบคุมอาการได้ไม่ดีเท่าที่ควร

การสังเกตและจดบันทึกสมุดบันทึกอาการ

วิธีนี้มีประโยชน์มากครับ ลองทำสมุดบันทึกเล็กๆ จดไว้เลยว่าแต่ละวันลูกกินอะไร ไปเที่ยวไหน อากาศเป็นอย่างไร และผื่นขึ้นช่วงไหน เพื่อช่วยคัดกรองว่ามีสิ่งกระตุ้นเฉพาะตัวอะไรที่ทำให้ลูกเป็นมากขึ้นหรือไม่

เคล็ดลับดูแลผิวและจัดการสิ่งแวดล้อมที่บ้าน

นอกจากการกินยาแล้ว การดูแลผิวพรรณของลูกในช่วงนี้ก็สำคัญไม่แพ้กันครับ

• หลีกเลี่ยงน้ำอุ่นจัด: เวลาอาบน้ำให้ใช้น้ำอุณหภูมิห้อง เพราะน้ำอุ่นจะทำให้เส้นเลือดขยายตัวและกระตุ้นให้ผื่นเห่อหนักขึ้น
• เลือกเสื้อผ้าโปร่งสบาย: สวมใส่เสื้อผ้าเนื้อผ้าฝ้ายที่ไม่หนาและไม่คับจนเกินไป เพื่อลดการเสียดสีและแรงกดทับ
• ทาโลชั่นเพิ่มความชุ่มชื้น: หลังอาบน้ำเสร็จขณะผิวหมาดๆ ให้ทาครีมบำรุงที่ไม่มีน้ำหอม เพื่อเสริมเกราะป้องกันผิวให้แข็งแรง
• จัดการความเครียดและการนอน: ให้ลูกเข้านอนตรงเวลาและพักผ่อนให้เพียงพอ เพราะร่างกายที่ได้พักผ่อนจะช่วยปรับสมดุลภูมิคุ้มกันได้ดีขึ้น

อาการแบบไหนที่แปลว่าอาการของลูกเริ่มรุนแรงและต้องรีบไปหาหมอด่วน

โดยทั่วไปลมพิษที่ผิวหนังอย่างเดียวไม่อันตรายถึงชีวิตครับ แต่คุณพ่อคุณแม่ต้องคอยสังเกตสัญญาณเตือนอันตรายที่เรียกว่าภาวะภูมิแพ้รุนแรง หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

• มีอาการบวมที่ริมฝีปาก ลิ้น หรือเปลือกตาอย่างรวดเร็ว
• รู้สึกหายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือแน่นหน้าอก
• มีอาการเจ็บคอ กลืนน้ำลายลำบาก หรือเสียงแหบ
• มีอาการปวดท้องรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน ร่วมกับผื่นลมพิษ

สุดท้ายนี้อยากบอกคุณพ่อคุณแม่ทุกท่านว่า ลมพิษเรื้อรังในเด็กเป็นโรคเรื้อรังที่ใช้เวลาเดินทางร่วมกันค่อนข้างนาน บางคนเป็นอยู่หลายเดือนหรือเป็นปีแล้วก็ค่อยๆ หายไปได้เองเมื่อภูมิคุ้มกันเขาโตเต็มที่ ขอให้อดทน พามาพบแพทย์ตามนัด และกินยาอย่างสม่ำเสมอ ลูกน้อยจะผ่านช่วงเวลานี้ไปได้อย่างแน่นอนครับ