ระยะเวลาและอายุที่เหมาะสมในการเริ่มตรวจคัดกรองมะเร็งตามประวัติครอบครัว

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจแล้วถามหมอว่า มีคนในครอบครัวเป็นมะเร็งแบบนี้ ตัวเองต้องเริ่มตรวจเมื่อไหร่ถึงจะอุ่นใจ หรือต้องรอให้ถึงอายุเท่าไหร่ถึงจะเริ่มคัดกรองได้โดยไม่เสียเวลาเปล่า ความกังวลใจนี้เป็นเรื่องปกติและเป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมากของการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน เพราะมะเร็งหลายชนิดหากตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้น โอกาสในการรักษาให้หายขาดนั้นมีสูงมาก

เช็กความเสี่ยงจากประวัติคนในบ้าน

การมีประวัติครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งไม่ได้หมายความว่าเราจะเป็นมะเร็งเสมอไป แต่มันคือสัญญาณเตือนให้เราต้องเฝ้าระวังมากกว่าคนทั่วไป โดยปัจจัยที่หมอมักจะนำมาประเมินร่วมกัน ได้แก่ จำนวนสมาชิกในครอบครัวที่เป็นมะเร็ง ยิ่งมีญาติสายตรง เช่น พ่อ แม่ พี่น้อง เป็นหลายคน หรือเป็นมะเร็งชนิดเดียวกัน ยิ่งต้องให้ความสำคัญ นอกจากนี้ อายุที่ญาติเริ่มตรวจพบมะเร็งก็เป็นตัวตัดสินใจสำคัญ หากญาติสายตรงเป็นมะเร็งตั้งแต่อายุน้อย เช่น ก่อนวัย 50 ปี นั่นแปลว่ายีนในครอบครัวอาจมีความผิดปกติที่ต้องเริ่มเฝ้าระวังเร็วกว่ากำหนด

กฎเหล็กของการนับอายุเพื่อเริ่มตรวจคัดกรอง

หลักการทั่วไปที่แพทย์มักใช้เป็นแนวทาง คือการลบอายุของญาติสายตรงที่ตรวจพบมะเร็งออกไป 10 ปี เช่น หากคุณแม่ตรวจพบมะเร็งเต้านมตอนอายุ 45 ปี ลูกสาวควรเริ่มเข้ารับการตรวจคัดกรองตั้งแต่อายุ 35 ปี ทั้งนี้ ระยะเวลาและอายุที่เหมาะสมในการเริ่มตรวจคัดกรองมะเร็งตามประวัติครอบครัวของแต่ละคนอาจไม่เท่ากัน ขึ้นอยู่กับอวัยวะที่เป็นเป้าหมาย

มะเร็งเต้านม: เริ่มเมื่อไหร่ดี?

สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูงจากประวัติครอบครัว หมอแนะนำว่าอย่ารอให้ถึงเกณฑ์อายุ 40 ปีแบบคนทั่วไป แต่ควรเริ่มตรวจด้วยการทำแมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์ตั้งแต่อายุยังน้อย ตามดุลยพินิจของแพทย์เฉพาะทาง บางกรณีอาจต้องมีการตรวจคัดกรองด้วยการทำ MRI ร่วมด้วยเพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนที่สุด

มะเร็งลำไส้ใหญ่: ตรวจเร็วป้องกันได้ชัวร์

มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นโรคที่คัดกรองได้ง่ายและเห็นผลชัด หากมีญาติสายตรงเคยเป็นมะเร็งลำไส้หรือตรวจพบติ่งเนื้อมาก่อน ให้เริ่มส่องกล้องลำไส้ใหญ่ตั้งแต่อายุ 40 ปี หรือเริ่มก่อนอายุที่ญาติเคยตรวจพบประมาณ 10 ปี การส่องกล้องจะช่วยให้หมอเห็นติ่งเนื้อที่กำลังจะกลายเป็นมะเร็งและตัดออกได้ทันทีตั้งแต่อยู่ในระยะที่ยังไม่ลุกลาม

ถ้าประวัติครอบครัวซับซ้อน ปรึกษาหมอเฉพาะทางดีที่สุด

ในกรณีที่ครอบครัวมีประวัติมะเร็งหลายประเภท หรือเป็นมะเร็งในหลายรุ่นอายุติดต่อกัน การตรวจคัดกรองแบบพื้นฐานอาจไม่เพียงพอ ปัจจุบันมีการตรวจยีนก่อมะเร็งถ่ายทอดทางพันธุกรรม ซึ่งช่วยให้เราทราบความเสี่ยงที่แท้จริงได้ลึกถึงระดับดีเอ็นเอ หากผลออกมาว่าเราได้รับยีนที่มีความเสี่ยงสูงมาจริง หมอจะวางแผนการตรวจติดตามอย่างใกล้ชิดและต่อเนื่อง เพื่อให้มั่นใจว่าเราจะสามารถก้าวข้ามความเสี่ยงเหล่านั้นไปได้

การรู้ล่วงหน้าไม่ใช่การตีตนไปก่อนไข้ แต่คือการมีแต้มต่อในการรักษาสุขภาพ อย่ารอให้มีอาการผิดปกติเกิดขึ้น เพราะในระยะที่มะเร็งแสดงอาการแล้ว ส่วนใหญ่โรคอาจดำเนินไปไกลกว่าระยะเริ่มต้น หากใครยังไม่แน่ใจว่าประวัติคนในครอบครัวเข้าข่ายที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษหรือไม่ แนะนำให้จดบันทึกรายชื่อโรคและอายุที่ญาติป่วยไว้ แล้วนำมาปรึกษาหมอเพื่อวางแผนร่วมกันจะดีที่สุด