โรคคางทูมและการอักเสบของต่อมน้ำลาย: เมื่อแก้มบวมตุ่ยที่ต้องระวัง

ทำไมจู่ๆ ถึงหน้าบวมเหมือนคางทูม?

หลายคนมักตกใจเวลาตื่นนอนมาแล้วพบว่าบริเวณข้างหูหรือใต้กรามบวมเป่งขึ้นมา จนกินข้าวหรืออ้าปากลำบาก หลายคนเหมาเอาเองว่าเป็นคางทูมแน่นอน แต่จริงๆ แล้วอาการบวมที่ต่อมน้ำลายเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ซึ่งหมออยากให้แยกแยะให้ออกก่อนที่จะตื่นตระหนกจนเกินไป เพราะการอักเสบของต่อมน้ำลายไม่ได้รับมือเหมือนกันหมดทุกกรณี

คางทูมคืออะไรและทำไมต้องกังวล

โรคคางทูมเกิดจากการติดเชื้อไวรัสที่ชื่อว่า Mumps Virus ซึ่งจะเข้าไปเล่นงานต่อมน้ำลายโดยเฉพาะ โดยปกติจะเริ่มจากอาการไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตัว แล้วตามด้วยอาการบวมที่ต่อมน้ำลายข้างหู ซึ่งมักจะบวมทั้งสองข้าง หรือบวมข้างหนึ่งแล้วตามด้วยอีกข้างหนึ่งภายในไม่กี่วัน ที่หมอเตือนให้ระวังโรคนี้เป็นพิเศษ เพราะเชื้อไวรัสชนิดนี้อาจลามไปที่อื่นได้ เช่น เยื่อหุ้มสมอง อัณฑะ หรือตับอ่อน ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

เช็กให้ชัวร์ว่าใช่คางทูมหรือแค่ต่อมน้ำลายอักเสบธรรมดา

นอกจากคางทูมแล้ว ยังมีการอักเสบของต่อมน้ำลายจากสาเหตุอื่นที่พบบ่อยไม่แพ้กัน:

• ต่อมน้ำลายอักเสบจากแบคทีเรีย: มักเกิดจากการที่น้ำลายไหลไม่สะดวก อาจเกิดจากนิ่วในต่อมน้ำลาย ทำให้แบคทีเรียย้อนกลับเข้าไปจนเกิดหนอง อาการจะบวมแดงและปวดมากโดยเฉพาะเวลาหิวหรือกำลังจะกินข้าว
• ต่อมน้ำลายอุดตัน: มักเกิดจากนิ่วขนาดเล็กไปอุดทางเดินน้ำลาย ทำให้รู้สึกบวมๆ ยุบๆ สลับกันไป

วิธีบรรเทาอาการปวดบวมด้วยตัวเองที่บ้าน

หากอาการไม่รุนแรง หมอแนะนำวิธีดูแลเบื้องต้นเพื่อลดความทรมาน:

• ประคบอุ่น: หากเป็นการอักเสบจากนิ่วหรือต่อมน้ำลายอุดตัน การประคบอุ่นจะช่วยให้เส้นเลือดขยายตัวและน้ำลายไหลเวียนดีขึ้น
• ดื่มน้ำสะอาดมากๆ: การจิบน้ำบ่อยๆ ช่วยให้น้ำลายไม่เหนียวข้น ลดโอกาสที่ท่อน้ำลายจะอุดตันซ้ำ
• รักษาความสะอาดในช่องปาก: แปรงฟันให้สะอาดและบ้วนปากบ่อยๆ เพื่อป้องกันไม่ให้แบคทีเรียในช่องปากลุกลามเข้าไปในต่อมน้ำลายเพิ่ม

กินยาแก้ปวดพาราเซตามอลอย่างไรให้ปลอดภัย

สำหรับอาการไข้และปวดบวม การใช้ยาพาราเซตามอลเป็นทางเลือกแรกที่ปลอดภัย โดยให้กินตามน้ำหนักตัวและเว้นระยะห่างทุก 4-6 ชั่วโมงตามความจำเป็น หลีกเลี่ยงการซื้อยากลุ่มลดการอักเสบชนิดอื่นมากินเองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์ เพราะหากสาเหตุมาจากเชื้อไวรัส ยาบางตัวอาจส่งผลต่อการทำงานของตับหรือไตได้

อาการแบบไหนที่ต้องรีบมาพบหมอทันที

อย่ารอจนอาการทรุด หากพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ควรมาพบแพทย์โดยเร็ว:

• มีไข้สูงมากและไม่ยอมลดลง
• ปวดรุนแรงจนอ้าปากไม่ขึ้น หรือกลืนน้ำลายลำบากมากจนกินอาหารไม่ได้
• มีอาการบวมแดงที่ผิวหนังชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ หรือมีหนองไหลออกมาในช่องปาก
• ในผู้ชาย หากมีอาการปวดบวมที่ลูกอัณฑะร่วมด้วย ให้สันนิษฐานว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนจากคางทูมที่ต้องรับการรักษาทันที