โรคคางทูมและการอักเสบของต่อมน้ำลาย: เมื่อแก้มบวมตุ่ยต้องดูให้ดีว่าเป็นเพราะอะไร

คางทูมกับต่อมน้ำลายอักเสบ ต่างกันอย่างไร

หลายคนเวลาเห็นแก้มบวมตุ่ยขึ้นมา มักจะเหมาเอาว่าตัวเองเป็นคางทูมเข้าแล้ว ทั้งที่จริงๆ แล้วอาการบวมบริเวณข้างใบหูหรือใต้ขากรรไกรอาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ โดยคางทูมเกิดจากเชื้อไวรัสที่ทำให้ต่อมน้ำลายหน้าหูอักเสบชัดเจน แต่นอกจากคางทูมแล้ว ยังมีอาการต่อมน้ำลายอักเสบจากสาเหตุอื่น เช่น นิ่วในต่อมน้ำลาย หรือการติดเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งวิธีการดูแลรักษาจะแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

ทำไมอยู่ดีๆ ต่อมน้ำลายถึงอักเสบขึ้นมาได้

ตัวการหลักของโรคคางทูมคือเชื้อไวรัสที่ติดต่อผ่านการไอ จาม หรือสัมผัสสารคัดหลั่ง ซึ่งมักจะเริ่มจากอาการไข้ ปวดเมื่อย ก่อนจะเริ่มบวมที่บริเวณหน้าหู แต่หากเป็นการอักเสบจากสาเหตุอื่น มักจะเกี่ยวข้องกับพฤติกรรม เช่น ดื่มน้ำน้อยเกินไปจนน้ำลายมีความหนืดและเกิดนิ่วอุดตันในท่อน้ำลาย หรือมีเศษอาหารไปอุดตัน ทำให้เชื้อแบคทีเรียเข้าไปเจริญเติบโตจนเกิดหนอง

สังเกตอาการด้วยตัวเองว่าเข้าข่ายติดเชื้อคางทูมหรือไม่

• มีไข้ต่ำๆ นำมาก่อน 1-2 วัน
• ปวดบริเวณหน้าหูหรือใต้คาง โดยเฉพาะเวลาอ้าปากหรือเคี้ยวอาหาร
• แก้มบวมแดงข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง
• รู้สึกเจ็บเวลาต้องกลืนอาหารที่มีรสเปรี้ยว

วิธีดูแลตัวเองที่บ้านเมื่อต่อมน้ำลายอักเสบ

หากอาการยังไม่รุนแรงมาก การดูแลตัวเองเบื้องต้นจะช่วยลดความเจ็บปวดได้ดี เริ่มจากการประคบเย็นเพื่อลดอาการบวมในช่วง 1-2 วันแรก หากผ่านไปแล้วค่อยเปลี่ยนเป็นประคบอุ่นเพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของน้ำลาย พยายามจิบน้ำบ่อยๆ เพื่อไม่ให้ปากแห้ง และควรเลี่ยงอาหารรสเปรี้ยวจัด เพราะรสเปรี้ยวจะกระตุ้นให้ต่อมน้ำลายทำงานหนักและทำให้รู้สึกปวดมากขึ้น

กินยาอย่างไรให้บรรเทาอาการปวดได้อย่างปลอดภัย

การใช้ยาลดไข้พาราเซตามอลถือเป็นทางเลือกแรกในการจัดการกับอาการไข้และปวดเมื่อย ส่วนการใช้ยาแก้อักเสบหรือยาฆ่าเชื้อนั้น ไม่ควรซื้อทานเองโดยเด็ดขาด เพราะหากต้นเหตุมาจากไวรัสอย่างคางทูม ยาปฏิชีวนะจะไม่มีผลใดๆ ทั้งสิ้น การกินยาไม่ถูกโรคอาจนำไปสู่ปัญหาเชื้อดื้อยาโดยไม่จำเป็น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยให้ชัดเจนว่าเกิดจากเชื้อชนิดใด

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้โรคคางทูมส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่ถ้ามีอาการดังต่อไปนี้ไม่ควรนิ่งนอนใจ

• ไข้สูงลอยไม่ยอมลด
• ปวดท้องรุนแรงหรืออาเจียน ซึ่งอาจบ่งบอกถึงภาวะแทรกซ้อน เช่น ตับอ่อนอักเสบ
• ในผู้ชายหากมีอาการปวดอัณฑะร่วมด้วย ต้องรีบมาพบแพทย์โดยด่วนเพราะอาจเกิดภาวะอัณฑะอักเสบซึ่งเสี่ยงต่อการมีบุตรยากในอนาคต
• อาการบวมที่คอหรือใต้ขากรรไกรไม่ลดลงภายใน 1 สัปดาห์