ภาวะกลัวความสูง: ทำไมมองลงมาจากที่สูงแล้วถึงใจสั่น ขาอ่อน และอยากหนีไปให้ไกล

คนที่เป็นภาวะกลัวความสูงกำลังรู้สึกอะไรอยู่กันแน่

หลายคนมักเข้าใจว่าการที่ใจสั่นเมื่ออยู่บนตึกสูงหรือริมหน้าผาเป็นเรื่องปกติของมนุษย์ทั่วไป แต่สำหรับผู้ที่มี ภาวะกลัวความสูง (Acrophobia) อาการเหล่านั้นจะทวีความรุนแรงขึ้นจนกลายเป็นความหวาดกลัวที่ควบคุมไม่ได้ สมองจะสั่งการเหมือนร่างกายกำลังตกอยู่ในอันตรายถึงชีวิต ทั้งที่ในความเป็นจริงเรายืนอยู่บนพื้นที่มีความปลอดภัยดี อาการที่พบบ่อยคือใจสั่น หัวใจเต้นแรง เหงื่อออกตามฝ่ามือ ขาสั่น หรือแม้กระทั่งรู้สึกเวียนหัวเหมือนพื้นจะทรุดตัวลงไปตรงหน้า

ความลับของสมองที่สั่งให้เราขาสั่นเมื่ออยู่บนที่สูง

กลไกเบื้องหลังเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองส่วนที่ควบคุมความรู้สึกกลัวและการตอบสนองต่อภัยคุกคาม เมื่อเราอยู่ในที่สูง ร่างกายจะเกิดความขัดแย้งระหว่างการมองเห็นกับการทรงตัว สมองส่วนการรับรู้ความลึก (Depth Perception) จะทำงานหนักขึ้น เพื่อประเมินความปลอดภัย แต่สำหรับบางคน ระบบนี้กลับทำงานไวเกินไปจนเปลี่ยนความรู้สึกระมัดระวังให้กลายเป็นความตื่นตระหนกแบบเฉียบพลัน ทำให้ร่างกายหลั่งสารอะดรีนาลีนออกมาทันที ส่งผลให้เกิดอาการใจสั่นและกล้ามเนื้อเกร็งตัวเพื่อเตรียมพร้อมหนี ทั้งที่ความจริงเราเพียงแค่ยืนชมวิวอยู่เท่านั้น

แยกให้ออกระหว่างความรู้สึกหวาดเสียว กับภาวะกลัวความสูงที่เป็นปัญหา

ไม่ใช่ทุกคนที่กลัวความสูงจะเป็นโรคกลัวความสูง (Phobia) โดยทั่วไปคนส่วนใหญ่จะรู้สึกหวิวๆ หรือไม่สบายใจเมื่อมองจากที่สูงมาก ซึ่งเป็นสัญชาตญาณเอาตัวรอดตามปกติ แต่ภาวะกลัวความสูงที่มีปัญหาคือ:

• ความกลัวนั้นรุนแรงจนขัดขวางการใช้ชีวิตประจำวัน
• พยายามหลีกเลี่ยงทุกสถานการณ์ที่จะต้องขึ้นที่สูง เช่น ไม่ยอมขึ้นตึกสูง ไม่ยอมข้ามสะพานลอย หรือแม้แต่เลี่ยงการมองออกไปนอกหน้าต่าง
• อาการตื่นตระหนกเกิดขึ้นทันทีที่รู้ว่าจะต้องอยู่ในสถานการณ์นั้น แม้จะยังไม่ได้ขึ้นไปจริงๆ

รับมืออย่างไรเมื่อใจสั่งให้กลัวความสูง

ปัจจุบันมีวิธีจัดการกับอาการนี้ให้ดีขึ้นได้ โดยเน้นไปที่การฝึกสมองให้คุ้นชินและไม่มองว่าที่สูงคือภัยคุกคาม:

• การฝึกเผชิญหน้าแบบค่อยเป็นค่อยไป: เริ่มจากที่สูงระดับต่ำๆ แล้วอยู่กับความรู้สึกนั้นจนกว่าความตื่นตระหนกจะลดลง ฝึกหายใจเข้าออกช้าๆ เพื่อดึงสติให้สมองรับรู้ว่าไม่มีอันตรายเกิดขึ้น
• การบำบัดด้วยการปรับความคิดและพฤติกรรม (CBT): เป็นวิธีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุด โดยหมอจะช่วยให้ผู้ป่วยปรับมุมมองต่อที่สูงใหม่ แทนที่จะมองว่าเป็นที่ที่อันตราย ก็เปลี่ยนเป็นการมองว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่แค่อยู่สูงกว่าปกติ
• การใช้เทคโนโลยีเสมือนจริง (VR): ช่วยจำลองสถานการณ์ความสูงในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมได้และปลอดภัย ทำให้ผู้ป่วยค่อยๆ ปรับตัวจนอาการกลัวค่อยๆ จางหายไป

เมื่อไหร่ที่ความกลัวนี้เริ่มส่งผลกระทบและควรปรึกษาหมอ

หากอาการกลัวความสูงเริ่มทำให้การทำงานสะดุด เช่น ไม่สามารถไปทำงานที่ตึกสูงได้ หรือไม่สามารถไปเที่ยวกับครอบครัวในสถานที่ที่มีการชมวิวได้ สิ่งเหล่านี้คือสัญญาณที่บอกว่าเราควรหันมาดูแลสภาพจิตใจอย่างจริงจัง การปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการหาเครื่องมือช่วยให้เรากลับมาใช้ชีวิตได้ปกติและมีความสุขมากขึ้น โดยไม่ต้องคอยระแวงหรือกังวลกับสถานการณ์ต่างๆ อีกต่อไป