ภาวะกลัวความสูง: ทำไมมองลงมาจากที่สูงแล้วใจสั่น ขาอ่อนแรง?

ภาวะกลัวความสูง คืออะไร ทำไมบางคนถึงเป็นหนักกว่าคนอื่น

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ยืนอยู่บนระเบียงตึกสูงหรือข้ามสะพานลอยแล้วรู้สึกหวิวๆ ในท้อง หรือขาเริ่มสั่นจนต้องรีบถอยกลับเข้ามา นี่เป็นปฏิกิริยาปกติที่ร่างกายตอบสนองต่ออันตราย แต่สำหรับคนที่มี ภาวะกลัวความสูง (Acrophobia) ความรู้สึกเหล่านี้จะรุนแรงเกินกว่าเหตุ ไม่ใช่แค่รู้สึกเสียว แต่เป็นความหวาดกลัวจนควบคุมไม่ได้ ทำให้ชีวิตประจำวันหรือการท่องเที่ยวกลายเป็นเรื่องยากลำบาก

กลไกในสมองเมื่อเราเจอที่สูง

ตามปกติแล้ว สมองมนุษย์จะมีระบบรักษาสมดุลที่คอยประสานงานระหว่างสายตา ระบบการทรงตัวในหูชั้นใน และความรู้สึกของกล้ามเนื้อ แต่เมื่อเราอยู่บนที่สูง ข้อมูลที่ส่งไปยังสมองอาจเกิดการขัดแย้งกัน สายตาเราอาจมองเห็นระยะที่ไกลเกินไปจนสมองประมวลผลผิดพลาด ประกอบกับความกังวลลึกๆ ว่าอาจเกิดอันตราย ทำให้สมองส่วนที่จัดการกับอารมณ์หรืออะมิกดาลา (Amygdala) สั่งการให้ร่างกายเข้าสู่โหมดสู้หรือหนีทันที จึงเกิดอาการหัวใจเต้นเร็ว หายใจติดขัด และรู้สึกเหมือนจะวูบ

อาการแบบไหนที่บอกว่าเราเริ่มมีปัญหา

อาการกลัวความสูงไม่ได้มีแค่ความรู้สึกเสียวท้องเพียงอย่างเดียว แต่อาจแสดงออกมาได้หลากหลายรูปแบบ ดังนี้

• เหงื่อออกตามฝ่ามือหรือตัวเย็นเฉียบ
• หัวใจเต้นรัวจนรู้สึกได้ถึงในอก
• คลื่นไส้ หรือรู้สึกปั่นป่วนในท้องเหมือนจะอาเจียน
• ตัวแข็งทื่อ ไม่กล้าขยับหรือเกาะยึดกับสิ่งของแน่น
• มีความคิดผุดขึ้นมาว่าตัวเองกำลังจะตกหรือสูญเสียการควบคุม

ปรับจูนความคิดและฝึกจิตใจเพื่อเอาชนะความกลัว

การรักษาภาวะนี้หัวใจสำคัญคือการค่อยๆ ให้ร่างกายและสมองคุ้นเคยกับความสูง ซึ่งเราเรียกว่ากระบวนการเผชิญหน้า (Exposure Therapy) โดยการเริ่มต้นจากจุดที่ต่ำที่สุดเท่าที่จะทำได้ แล้วใช้เทคนิคการผ่อนคลายกล้ามเนื้อร่วมกับการกำหนดลมหายใจเข้า-ออกลึกๆ เพื่อดึงสติกลับมา หากเราสามารถเผชิญกับสถานการณ์นั้นได้นานพอ สมองจะเรียนรู้เองว่าสถานที่นั้นไม่ได้เป็นอันตรายอย่างที่คิด

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอ

หากอาการกลัวความสูงเริ่มเป็นอุปสรรคต่อการใช้ชีวิต เช่น ไม่สามารถทำงานบนตึกสูงได้ ไม่สามารถข้ามสะพานหรือขึ้นลิฟต์แก้วได้ จนส่งผลเสียต่อหน้าที่การงานหรือสังคม ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาคลินิก การทำพฤติกรรมบำบัดที่ถูกต้องโดยผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เข้าใจที่มาของความกลัวและมีเครื่องมือในการรับมือที่ดีขึ้น บางกรณีอาจมีการใช้ยาเพื่อลดอาการตื่นตระหนกในระยะสั้นร่วมด้วย เพื่อให้การทำแบบฝึกหัดเผชิญหน้าความกลัวได้ผลดีที่สุด