เวลาไปเดินตลาดนัดเห็นเมนูก้อยปลา ลาบปลาดิบ หรือส้มตำใส่ปลาร้าดิบทีไร หลายคนอาจจะน้ำลายสอด้วยความแซ่บ แต่เบื้องหลังความอร่อยเหล่านั้น อาจมีแขกไม่ได้รับเชิญตัวเล็กๆ ซ่อนอยู่ นั่นคือ พยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดโรคท่อน้ำดีอักเสบเรื้อรัง และอาจลุกลามกลายเป็นมะเร็งท่อน้ำดีได้ในอนาคต หากตรวจพบว่าติดเชื้อพยาธิชนิดนี้ สิ่งสำคัญที่สุดคือการเข้าสู่กระบวนการรักษาอย่างถูกต้องทันท่วงที
รู้จัก พยาธิใบไม้ในตับ ตัวร้ายที่ซ่อนตัวอยู่ในปลาดิบ
พยาธิใบไม้ในตับเป็นพยาธิตัวแบนขนาดเล็กที่ชอบเข้าไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีของตับ คนเราได้รับพยาธิชนิดนี้จากการกินปลาน้ำจืดมีเกล็ดตระกูลปลาตะเพียนที่ปรุงแบบดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ เมื่อตัวอ่อนพยาธิเข้าสู่ร่างกายจะเดินทางไปเติบโตและออกไข่อยู่ในท่อน้ำดี ทำให้เกิดการระคายเคืองและอักเสบเรื้อรัง หลายคนติดพยาธิโดยไม่มีอาการแสดงใดๆ ในช่วงแรก แต่เมื่อเวลาผ่านไปหลายปี อาจเริ่มมีอาการท้องอืด แน่นท้อง ท้องเฟ้อบ่อยๆ โดยเฉพาะหลังกินอาหารมันๆ หรือรู้สึกตึงบริเวณใต้ชายโครงขวา
ขนาดยาและระยะเวลาการรักษาพยาธิใบไม้ในตับที่ถูกต้อง
การรักษาหลักทางการแพทย์จะใช้ยาฆ่าพยาธิที่มีประสิทธิภาพสูงและมีความปลอดภัยในการกำจัดพยาธิใบไม้ในตับ โดยแพทย์จะพิจารณาขนาดยาและระยะเวลาการรักษาพยาธิให้เหมาะสมกับน้ำหนักตัวและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละรายเพื่อประสิทธิภาพสูงสุดในการรักษา
การกินยาฆ่าพยาธิแบบมื้อเดียวจบ
สำหรับผู้ป่วยส่วนใหญ่ แพทย์มักจะจ่ายยาฆ่าพยาธิชนิด พราซิควอนเทล (Praziquantel) ในขนาด 40 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม โดยให้รับประทานครั้งเดียวทั้งหมดในคราวเดียว วิธีนี้เป็นวิธีที่นิยมใช้เนื่องจากสะดวกและมั่นใจได้ว่าผู้ป่วยได้รับยาครบถ้วน แนะนำให้รับประทานยาหลังอาหารมื้อเย็นหรือก่อนนอน เนื่องจากยาอาจทำให้เกิดอาการวิงเวียนศีรษะและง่วงนอน การนอนหลับจะช่วยลดอาการข้างเคียงเหล่านี้ได้ดี
การแบ่งกินยาเพื่อลดอาการข้างเคียง
ในบางรายที่มีความเสี่ยงต่ออาการข้างเคียงสูงหรือน้ำหนักตัวมาก แพทย์อาจเลือกใช้วิธีแบ่งกินยาในขนาด 25 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม วันละ 3 ครั้ง หลังอาหาร เช้า กลางวัน เย็น ติดต่อกันเป็นเวลา 1 วัน การแบ่งมื้อยาจะช่วยลดระดับความเข้มข้นของยาในเลือดไม่ให้สูงเร็วจนเกินไป ช่วยบรรเทาอาการคลื่นไส้และเวียนศีรษะลงได้มาก
ผลข้างเคียงจากยาฆ่าพยาธิที่ต้องเตรียมรับมือ
เนื่องจากตัวยาออกฤทธิ์โดยตรงต่อระบบประสาทและกล้ามเนื้อของตัวพยาธิ ประกอบกับการที่ร่างกายตอบสนองต่อการตายของพยาธิในท่อน้ำดี ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกวิงเวียนศีรษะ ปวดหัว ง่วงซึม คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือมีผื่นคันขึ้นตามตัวชั่วคราว อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นไม่นานและจะค่อยๆ ดีขึ้นเองภายใน 24 ชั่วโมงหลังกินยา แนะนำว่าในวันที่กินยาควรหลีกเลี่ยงการขับขี่ยานพาหนะและการทำงานกับเครื่องจักรเพื่อความปลอดภัย
ทำไมตรวจเจอพยาธิแล้ว ต้องรีบรักษาให้หายขาด ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้?
หลายคนละเลยการรักษาเพราะคิดว่าไม่มีอาการผิดปกติอะไร แต่การปล่อยให้พยาธิใบไม้ในตับอาศัยอยู่ในร่างกายเป็นเวลานานนับสิบปี จะทำให้ท่อน้ำดีอักเสบซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนเกิดเป็นพังผืด ท่อน้ำดีอุดตัน และกลายพันธุ์เป็นมะเร็งท่อน้ำดีในที่สุด ซึ่งเป็นมะเร็งที่รักษาได้ยากมาก การกินยาเพื่อฆ่าพยาธิอย่างถูกต้องตั้งแต่วันนี้ จึงเปรียบเสมือนการตัดไฟตั้งแต่ต้นลมเพื่อป้องกันมะเร็งร้ายที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
ปรับพฤติกรรมการกินเพื่อป้องกันการกลับมาติดเชื้อซ้ำ
การรักษาด้วยยาจะได้ผลดีเพียงชั่วคราวเท่านั้นหากเรายังกลับไปกินอาหารดิบแบบเดิม ยาฆ่าพยาธิสามารถกำจัดพยาธิที่มีอยู่ในร่างกายขณะนั้นได้ แต่ไม่มีฤทธิ์ในการป้องกันการติดเชื้อใหม่ ดังนั้น วิธีที่ดีที่สุดคือการเลือกกินปลาปรุงสุกผ่านความร้อนจนสุกทั่วถึง หลีกเลี่ยงความเชื่อผิดๆ ที่ว่าการบีบมะนาว การใส่น้ำส้มสายชู หรือการกินเหล้าตามจะช่วยฆ่าพยาธิได้ เพราะกรดและแอลกอฮอล์เหล่านั้นไม่สามารถทำลายตัวอ่อนของพยาธิที่ฝังอยู่ในเนื้อปลาได้เลย
