รู้จักและเข้าใจเรื่องการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอักเสบชนิดเอและบี เกราะป้องกันตับที่หลายคนมองข้าม

เวลาตรวจสุขภาพประจำปีแล้วผลเลือดบอกว่าภูมิต้านทานไวรัสตับอักเสบเป็นลบ หลายคนมักจะนิ่งนอนใจและคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัว แต่ในความเป็นจริงแล้ว ตับเป็นอวัยวะที่ทำงานหนักเงียบๆ และถ้าเกิดการอักเสบเรื้อรังขึ้นมา อาจนำไปสู่ภาวะตับแข็งหรือมะเร็งตับได้โดยที่เราไม่รู้ตัว การเดินเข้าคลินิกมาปรึกษาเรื่อง การฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตับอัก จึงเป็นการลงทุนกับสุขภาพระยะยาวที่คุ้มค่าที่สุดอย่างหนึ่ง

วัคซีนตับอักเสบเอและบี ต่างกันอย่างไร และทำไมต้องฉีดทั้งคู่?

หลายคนชอบถามว่าไวรัสตับอักเสบสองตัวนี้ต่างกันอย่างไร ทำไมบางคนได้เข็มเดี่ยว บางคนได้เข็มรวม พูดให้เห็นภาพง่ายๆ ไวรัสตับอักเสบเอมักติดต่อผ่านอาหารและน้ำดื่มที่เรากินเข้าไป ส่วนไวรัสตับอักเสบบีติดต่อทางเลือดและสารคัดหลั่ง เช่น การมีเพศสัมพันธ์ หรือการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน การฉีดวัคซีนป้องกันจึงช่วยปิดประตูความเสี่ยงเหล่านี้ได้ครบถ้วน โดยปัจจุบันเรามีทั้งแบบแยกเข็มและแบบฉีดรวมในเข็มเดียว ซึ่งหมอจะพิจารณาตามความเหมาะสมและผลเลือดเดิมของแต่ละคน

เตรียมตัวอย่างไรก่อนเดินเข้าห้องฉีดยา?

ก่อนจะเริ่มฉีดวัคซีน หมอมักจะแนะนำให้เจาะเลือดตรวจภูมิคุ้มกันก่อนเสมอ เพื่อดูว่าร่างกายเราเคยได้รับเชื้อหรือมีภูมิต้านทานอยู่แล้วหรือยัง ถ้ายังไม่มีก็สามารถเริ่มต้นฉีดได้ทันที สำหรับการเตรียมตัวก็ไม่มีอะไรยุ่งยาก แค่พักผ่อนให้เพียงพอ ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ และถ้าใครมีโรคประจำตัวหรือแพ้ยาอะไรเป็นพิเศษ อย่าลืมเล่าให้หมอฟังก่อนทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยสูงสุด

ตารางการฉีดวัคซีนและช่วงเวลาที่ต้องมาพบแพทย์

เรื่องนี้สำคัญมากเพราะวัคซีนตับอักเสบไม่ได้จบแค่เข็มเดียวแล้วสร้างภูมิได้ทันที โดยทั่วไปสำหรับไวรัสตับอักเสบ B จะต้องฉีดทั้งหมด 3 เข็ม ตามตารางคือ เข็มแรก เข็มที่สองห่างจากเข็มแรก 1 เดือน และเข็มที่สามห่างจากเข็มแรก 6 เดือน ส่วนไวรัสตับอักเสบ A จะฉีด 2 เข็ม เว้นระยะห่างประมาณ 6 ถึง 12 เดือน การมาให้ตรงนัดจึงเป็นหัวใจสำคัญที่จะทำให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาได้ในระดับที่พร้อมป้องกันโรคได้อย่างเต็มที่

อาการข้างเคียงหลังฉีดที่พบได้บ่อยและวิธีรับมือ

หลังฉีดวัคซีนเสร็จ หลายคนอาจมีอาการปวด บวม แดง ตรงบริเวณต้นแขนที่ฉีด หรือบางคนอาจมีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามตัว ซึ่งเป็นปฏิกิริยาปกติที่ระบบภูมิคุ้มกันกำลังทำงาน เราสามารถบรรเทาอาการได้ด้วยการประคบเย็นบริเวณที่ปวดในช่วง 24 ชั่วโมงแรก และหากมีไข้ก็สามารถกินยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ตามน้ำหนักตัว อาการเหล่านี้มักจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปเองภายในสองถึงสามวัน

กลุ่มคนแบบไหนที่ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับการฉีดวัคซีนนี้?

แม้ว่าวัคซีนนี้จะมีประโยชน์กับทุกคน แต่จะมีบางกลุ่มเสี่ยงที่หมออยากแนะนำเป็นพิเศษ เช่น คนที่มีสมาชิกในครอบครัวเป็นพาหะไวรัสตับอักเสบ B คนที่ต้องเดินทางไปทำงานหรือท่องเที่ยวในพื้นที่ที่มีการแพร่ระบาดสูง บุคลากรทางการแพทย์ หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับตับอยู่แล้ว การมีเกราะป้องกันไว้ก่อนย่อมดีกว่าต้องมารักษาทีหลังเมื่อเกิดโรคขึ้นแล้ว