ลูกไม่ยอมดื่มน้ำหรือเกลือแร่เลย: คุณพ่อคุณแม่ควรรับมืออย่างไรดี

ลูกไม่ยอมดื่มน้ำหรือเกลือแร่เลย: สัญญาณเตือนที่ต้องรีบรับมือ

เวลาที่ลูกน้อยป่วยเป็นไข้หวัด ท้องเสีย หรืออาเจียน สิ่งที่เรากังวลใจมากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องภาวะขาดน้ำ ยิ่งพอพยายามป้อนน้ำเปล่าหรือเกลือแร่แล้วลูกสะบัดหน้าหนี ร้องไห้โวยวาย หรืออาเจียนพุ่งออกมาทุกครั้ง ยิ่งทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่ใจคอไม่ดี เพราะกลัวว่าลูกจะช็อกหรือร่างกายทรุดลงไปต่อหน้าต่อตา

ในฐานะหมอ ผมเข้าใจความรู้สึกเครียดและเหนื่อยล้าของคนไข้และคุณพ่อคุณแม่เป็นอย่างดีครับ วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ เหมือนมานั่งปรึกษากันที่ห้องตรวจ ว่าถ้าลูกน้อยถึงขั้นไม่ยอมดื่มอะไรเลย เราจะมีวิธีสังเกตและรับมืออย่างไรให้ปลอดภัยที่สุด

วิธีสังเกตว่าลูกกำลังขาดน้ำและอันตรายแค่ไหน?

ก่อนอื่นเราต้องประเมินก่อนว่า ร่างกายของลูกขาดน้ำจนถึงขั้นวิกฤตหรือยัง เพราะเด็กเล็กสูญเสียน้ำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก ลองสังเกตอาการเหล่านี้ดูครับ

• ปัสสาวะหายไป: ถ้าลูกไม่ได้ฉี่เลยติดต่อกันนานเกิน 6 ชั่วโมงในเด็กเล็ก หรือเกิน 8 ชั่วโมงในเด็กโต ถือว่าเป็นสัญญาณเตือนภัยสีแดงแล้ว
• ปากแห้ง ตาโหล: ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ผิวแห้งตึง หรือถ้าเป็นเด็กทารกให้ลองสังเกตดูว่ากระหม่อมหน้าบุ๋มลงไปมากแค่ไหน
• ซึมลง ไม่ร่าเริง: ปลุกตื่นยาก ไม่ยอมเล่น หรือดูอ่อนเพลียผิดปกติ

เทคนิคป้อนน้ำและเกลือแร่ฉบับคนเป็นหมอ: ทำอย่างไรให้ลูกยอมดื่ม?

เวลาที่ลูกคลื่นไส้หรือเจ็บคอ การบังคับให้ดื่มน้ำทีละมากๆ จะยิ่งกระตุ้นให้อาเจียนออกมาหมด ลองปรับเปลี่ยนวิธีตามเทคนิคเหล่านี้ดูครับ

ใช้ช้อนชาป้อนทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง

ลืมขวดนมหรือแก้วน้ำใบใหญ่ไปก่อนครับ ให้ใช้ช้อนชาตักน้ำหรือเกลือแร่ป้อนเพียงแค่ 1 ถึง 2 ช้อนชาทุกๆ 5 นาที วิธีนี้กระเพาะอาหารของเด็กจะไม่ถูกกระตุ้นให้ขย้อน และร่างกายยังสามารถดูดซึมน้ำเข้าไปได้เรื่อยๆ ทีละน้อย

เลือกเกลือแร่ที่รสชาติไม่น่ากลัว

เกลือแร่สำหรับเด็กหรือ ORS สูตรที่เหมาะกับเด็กท้องเสีย จะมีรสชาติและกลิ่นที่ดื่มง่ายกว่าสูตรของผู้ใหญ่ หลีกเลี่ยงการผสมน้ำเกลือแร่เข้มข้นเกินส่วน เพราะจะยิ่งทำให้ลำไส้ดูดซึมน้ำได้ยากขึ้นไปอีก

ใช้น้ำแข็งทุบละเอียดหรือไอศกรีมแท่ง

สำหรับเด็กโต การอมน้ำแข็งก้อนเล็กๆ หรือให้ทานไอศกรีมแท่งแบบเกล็ดน้ำแข็ง (Ice Lolly) เป็นวิธีที่ช่วยลดอาการระคายคอ และช่วยให้ร่างกายได้รับน้ำทางอ้อมโดยที่เด็กไม่รู้สึกว่ากำลังฝืนดื่มยา

อาหารเสริมทดแทนน้ำ: เมื่อน้ำเปล่ายังไม่ใช่คำตอบ

ถ้าลูกปฏิเสธน้ำเปล่าและเกลือแร่อย่างเด็ดขาด เรายังสามารถพึ่งพาอาหารที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบสูงเพื่อช่วยชีวิตได้ชั่วคราว เช่น น้ำซุปใสอุ่นๆ น้ำผลไม้เจือจาง หรือนมแม่ในเด็กทารก ขอแค่ให้มีของเหลวเข้าไปหล่อเลี้ยงร่างกายไม่ให้แห้งผากจนเกินไป

อาการแบบไหนที่แปลว่ารอไม่ได้ ต้องพาไปโรงพยาบาลด่วน?

หากลองทำตามวิธีข้างต้นแล้วผ่านไปสักระยะ แต่สถานการณ์ยังไม่ดีขึ้น หรือพบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาดครับ

• ลูกอาเจียนทุกครั้งที่รับประทานอะไรเข้าไปเลย แม้กระทั่งน้ำเปล่าเพียงช้อนเดียว
• มีอาการซึมมาก หายใจหอบลึก หรือตัวลายเย็น
• ถ่ายอุจจาระเป็นเลือด หรือปวดท้องรุนแรง
• ริมฝีปากแห้งสนิทและไม่มีปัสสาวะเลยนานเกิน 8 ชั่วโมง

การไปโรงพยาบาลแพทย์จะได้ประเมินว่าจำเป็นต้องให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ (ให้น้ำเกลือ) หรือไม่ ซึ่งเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุดในการช่วยกู้ชีวิตและปรับสมดุลเกลือแร่ในร่างกายของเด็กในช่วงเวลาวิกฤตครับ