ประจำเดือนหายไปไหน? ทำความรู้จักภาวะขาดประจำเดือนจากการทำงานของต่อมใต้สมองบกพร่อง

ทำไมจู่ๆ ประจำเดือนถึงไม่มา ทั้งที่ไม่ได้ตั้งครรภ์

หลายคนอาจเคยประสบกับปัญหาประจำเดือนที่เคยมาปกติกลับหายไปดื้อๆ โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่สุขภาพแข็งแรงดีหรือไม่ได้มีภาวะน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ หลายครั้งเรามักจะมุ่งประเด็นไปที่ความเครียดหรือการเปลี่ยนไลฟ์สไตล์ แต่มีอีกสาเหตุสำคัญที่คนมักมองข้าม คือเรื่องของ ภาวะขาดประจำเดือนจากการทำงานของต่อมใต้สมองบกพร่อง ซึ่งเปรียบเสมือนศูนย์บัญชาการฮอร์โมนในร่างกายเกิดสะดุดลงชั่วคราว

ต่อมใต้สมองมีหน้าที่อะไรกับรอบเดือนของเรา

ลองจินตนาการว่าต่อมใต้สมองเป็นหัวหน้ากองบังคับการที่คอยส่งสัญญาณสั่งการไปยังรังไข่ให้ผลิตฮอร์โมนและไข่ตก หากหัวหน้ากองบังคับการทำงานผิดพลาด หรือส่งสัญญาณเบาเกินไป รังไข่ก็เหมือนกับพนักงานที่ไม่ได้รับคำสั่ง จึงไม่มีการผลิตฮอร์โมนที่มากพอจะทำให้ผนังมดลูกหนาตัวขึ้นจนลอกออกมาเป็นประจำเดือน ส่งผลให้เกิดภาวะประจำเดือนขาดหายไปนั่นเอง

สัญญาณเตือนที่บอกว่าต่อมใต้สมองอาจกำลังมีปัญหา

นอกจากการที่ประจำเดือนหายไปเกิน 3-6 เดือนแล้ว ยังมีอาการอื่นๆ ที่มักพบร่วมกัน เช่น:

• ความรู้สึกเพลียหรืออ่อนแรงผิดปกติ
• ผิวพรรณแห้งกร้านหรือผมร่วง
• ระดับพลังงานในร่างกายลดลงอย่างเห็นได้ชัด
• อาจมีความรู้สึกหงุดหงิดหรืออารมณ์แปรปรวนจากระดับฮอร์โมนที่ต่ำลง

สาเหตุอะไรบ้างที่ทำให้ระบบสั่งการในสมองรวน

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดมักมาจากพฤติกรรมหรือสภาพร่างกายที่ส่งผลกระทบต่อสมองส่วนควบคุมฮอร์โมนโดยตรง เช่น:

• การใช้พลังงานร่างกายหนักเกินไป: นักกีฬาหรือคนที่ออกกำลังกายหักโหมจนร่างกายได้รับพลังงานไม่เพียงพอ
• ความเครียดสะสม: ความเครียดทางจิตใจระดับสูงสามารถไปกดการทำงานของศูนย์ควบคุมฮอร์โมนในสมองได้
• น้ำหนักตัวลดลงรวดเร็วเกินไป: ร่างกายที่ขาดสารอาหารหรือมีไขมันสะสมต่ำเกินไปจะส่งสัญญาณให้สมองปิดระบบการสืบพันธุ์เพื่อประหยัดพลังงาน
• ก้อนเนื้องอกหรือความผิดปกติบริเวณต่อมใต้สมอง: แม้จะพบน้อยกว่า แต่ก็เป็นสาเหตุสำคัญที่หมอจำเป็นต้องตรวจคัดกรอง

วิธีวินิจฉัยและขั้นตอนการดูแลรักษา

หากมีอาการประจำเดือนขาดหายไป หมอจะเริ่มต้นด้วยการซักประวัติอย่างละเอียด รวมถึงการเจาะเลือดเพื่อตรวจระดับฮอร์โมนพื้นฐาน เช่น FSH, LH และ Prolactin เพื่อดูว่าระบบสั่งการจากสมองทำงานบกพร่องที่จุดไหน รวมถึงอาจมีการทำอัลตราซาวด์ดูมดลูกและรังไข่ หรือในบางรายอาจต้องตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) บริเวณสมองเพื่อยืนยันว่าไม่มีก้อนเนื้อผิดปกติ

ปรับสมดุลใหม่ให้ฮอร์โมนกลับมาทำงาน

หัวใจสำคัญของการรักษาคือการแก้ที่ต้นเหตุ หากเกิดจากไลฟ์สไตล์ การปรับพฤติกรรม เช่น เพิ่มการได้รับสารอาหารที่เพียงพอ ลดความเข้มข้นของการออกกำลังกาย หรือจัดการความเครียดอย่างจริงจัง มักจะช่วยให้ประจำเดือนกลับมาเป็นปกติได้เอง แต่หากสาเหตุมาจากความผิดปกติของตัวต่อมใต้สมองโดยตรง หมออาจพิจารณาใช้ฮอร์โมนทดแทนหรือการรักษาเฉพาะทางตามความเหมาะสม เพื่อป้องกันภาวะกระดูกบางที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตจากระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ต่ำเกินไปเป็นเวลานาน