เช็กด่วน! ภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง เรื่องใกล้ตัวที่อันตรายกว่าที่คิด

ช่วงนี้อากาศร้อนจัด หรือเวลาที่ร่างกายต้องเสียเหงื่อมากๆ หลายคนอาจจะคิดว่าอาการกระหายน้ำเป็นเรื่องธรรมดา แค่ดื่มน้ำแก้กระหายเดี๋ยวก็หาย แต่ในความเป็นจริงแล้ว หากร่างกายสูญเสียน้ำมากเกินไปจนกลายเป็นภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง มันไม่ใช่แค่เรื่องคอแห้งธรรมดาอีกต่อไป แต่มันคือภาวะวิกฤตที่อันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว ในฐานะหมอที่เจอเคสแบบนี้ที่ห้องฉุกเฉินอยู่บ่อยๆ วันนี้อยากชวนมาทำความเข้าใจโรคนี้กันให้มากขึ้นครับ เพื่อที่เราจะได้สังเกตตัวเองและคนใกล้ตัวได้ทันก่อนจะสายเกินไป

ร่างกายกำลังส่งสัญญาณเตือนอะไร เมื่อเราเริ่มขาดน้ำ

เวลาที่เราขาดน้ำ ร่างกายไม่ได้แค่บอกว่าคอแห้งผากเท่านั้น แต่ระบบการทำงานภายในเริ่มรวนเพราะปริมาณเลือดในร่างกายลดลง ความดันโลหิตเริ่มตก หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญ โดยสัญญาณเตือนภัยที่สังเกตได้ง่ายมีดังนี้

• กระหายน้ำอย่างรุนแรงและปากแห้งสนิท: นี่คือด่านแรกที่ร่างกายบอกว่าไม่ไหวแล้ว
• ปัสสาวะน้อยลงผิดปกติและมีสีเข้มจัด: จากปกติที่ควรจะเป็นสีเหลืองอ่อนใส ถ้าเป็นสีชาเข้มแถมแทบไม่ปัสสาวะเลย แปลว่าไตกำลังพยายามกักเก็บน้ำไว้สุดชีวิต
• วิงเวียนศีรษะ หน้ามืด คล้ายจะเป็นลม: เกิดจากความดันโลหิตที่ลดต่ำลงเวลาเปลี่ยนท่าทาง
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง สมองตื้อคิดอะไรไม่ออก: เพราะสมองขาดน้ำและออกซิเจนไปหล่อเลี้ยง

ภาวะขาดน้ำแบบไหนที่เรียกว่ารุนแรงและอันตรายถึงชีวิต

ถ้าปล่อยให้มีอาการข้างต้นแล้วยังไม่ยอมดื่มน้ำชดเชย หรือไม่สามารถดื่มได้เพราะอาเจียนหนัก อาการจะลุกลามเข้าสู่ขั้นวิกฤต ซึ่งเราจะสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงที่ชัดเจนมากๆ ได้แก่

อาการทางสมองที่ฟ้องว่าอันตราย

คนไข้เริ่มมีอาการสับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง ซึมลง หรือบางคนถึงขั้นหมดสติไปเลย เนื่องจากเซลล์สมองเริ่มทำงานผิดปกติจากความสมดุลของเกลือแร่ในร่างกายที่พังลง

สัญญาณชีพที่เปลี่ยนไปในทางลบ

ชีพจรจะเต้นเร็วมากแต่เบา หายใจหอบถี่ และความดันโลหิตต่ำลงจนวัดแทบไม่เจอ ผิวหนังแห้งยืดหยุ่นไม่ดี เวลาหยิกที่หลังมือแล้วผิวจะยุบตัวลงช้ากว่าปกติ ตาโหลลึกเข้าไปในเบ้า

ใครบ้างคือกลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

แม้ว่าใครก็สามารถเกิดภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรงได้ แต่มีบางกลุ่มคนที่จะรับมือกับเรื่องนี้ได้แย่กว่าคนอื่น และต้องดูแลกันเป็นพิเศษ

• เด็กเล็กและทารก: เพราะตัวเล็ก น้ำหนักน้อย สูญเสียน้ำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก
• ผู้สูงอายุ: ศูนย์ควบคุมความกระหายในสมองทำงานลดลง ทำให้มักจะไม่ค่อยรู้สึกกระหายน้ำ แม้ร่างกายจะต้องการน้ำก็ตาม
• ผู้ป่วยที่มีไข้สูง ท้องเสีย หรืออาเจียนเรื้อรัง: การสูญเสียของเหลวออกจากร่างกายผ่านทางทางเดินอาหารหรือเหงื่อเกิดขึ้นในปริมาณมหาศาล
• คนที่ออกกำลังกายกลางแจ้งนานๆ: เสียเหงื่อมากแต่ดื่มน้ำเปล่าอย่างเดียวโดยไม่ชดเชยเกลือแร่

วิธีรับมือเบื้องต้นและการป้องกันที่ถูกต้อง

หากพบว่าตัวเองหรือคนใกล้ตัวเริ่มมีอาการขาดน้ำในระดับเริ่มต้น สิ่งที่ต้องทำคือการจิบน้ำเกลือแร่สำหรับผู้ป่วยท้องเสียหรือเสียเหงื่อ (ORS) ทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง เพื่อให้ร่างกายค่อยๆ ดูดซึมกลับเข้าไป ห้ามดื่มน้ำเปล่ารวดเดียวปริมาณมากๆ ในทีเดียวเพราะอาจทำให้เกลือแร่ในเลือดเจือจางลงอย่างรวดเร็วและเป็นอันตรายได้

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

หากลองให้ดื่มน้ำหรือเกลือแร่แล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการรุนแรงตามที่ได้กล่าวไปข้างต้น เช่น ซึมลง สับสน อาเจียนจนกินอะไรไม่ได้เลย หรือไม่ปัสสาวะเลยเกิน 6 ชั่วโมง นี่คือสัญญาณฉุกเฉินที่ต้องรีบพามาพบแพทย์เพื่อรับการให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำทันที อย่ารอช้าเด็ดขาดเพราะอาจเกิดภาวะไตวายหรือช็อกตามมาได้ครับ