ภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง เรื่องใกล้ตัวที่อันตรายกว่าที่คิด

ช่วงนี้อากาศบ้านเราค่อนข้างร้อนอบอ้าว หลายคนเวลาออกไปทำธุระข้างนอกมักจะกลับมาด้วยอาการอ่อนเพลีย วียนหัว และปากแห้งผาก อาการเหล่านี้มักเป็นสัญญาณเตือนเบื้องต้นที่ร่างกายกำลังบอกว่าเราดื่มน้ำไม่เพียงพอ แต่ถ้าปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง สถานการณ์จะไม่ใช่แค่อ่อนเพลียธรรมดาอีกต่อไป แต่อาจอันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว

ร่างกายของเรากำลังส่งสัญญาณเตือนอะไร เมื่อเกิดภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง?

เวลาที่ร่างกายสูญเสียน้ำมากกว่าที่รับเข้าไป ไม่ว่าจะเป็นจากการเสียเหงื่อ ท้องเสีย อาเจียน หรือไข้สูง สมองจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนผ่านความกระหายน้ำอย่างรุนแรง แต่ในระยะที่รุนแรง อาการจะลุกลามไปมากกว่านั้น คนไข้ส่วนใหญ่มักจะมาด้วยอาการหน้ามืดวิงเวียนเวลาลุกขึ้นยืน ปัสสาวะมีสีเข้มจัดจนเกือบดำและแทบไม่มีปัสสาวะออกมาเลย ผิวหนังแห้งกร้านจนไม่มีความยืดหยุ่น หากลองดึงผิวที่หลังมือแล้วปล่อย ผิวจะคืนตัวช้ามาก นอกจากนี้ยังมีอาการหัวใจเต้นเร็ว หายใจหอบถี่ และในรายที่หนักจริงๆ จะเริ่มมีอาการสับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง ซึมลง หรือหมดสติไปเลย

ใครบ้างที่เสี่ยงเจอภาวะขาดน้ำแบบนี้ได้ง่ายที่สุด?

แม้ว่าใครๆ ก็สามารถเกิดอาการนี้ได้หากขาดน้ำเป็นเวลานาน แต่กลุ่มคนที่ต้องระวังเป็นพิเศษและหมอคอยย้ำเตือนญาติเสมอ ได้แก่

• ผู้สูงอายุ: กลไกความรู้สึกกระหายน้ำในผู้สูงอายุจะทำงานลดลง บางครั้งท่านลืมดื่มน้ำจนร่างกายแห้งไปเองโดยไม่รู้ตัว
• เด็กเล็ก: ร่างกายเด็กมีความเปราะบางและสูญเสียน้ำได้ง่ายและเร็วกว่าผู้ใหญ่มาก ยิ่งถ้ามีอาการท้องเสียร่วมด้วยยิ่งต้องระวัง
• คนที่ทำงานหรือออกกำลังกายกลางแจ้ง: เสียเหงื่อปริมาณมากในเวลาอันสั้น หากทดแทนน้ำไม่ทันจะเกิดภาวะนี้ได้ฉับพลัน
• ผู้ป่วยที่มีไข้สูง ท้องเสีย หรืออาเจียนเรื้อรัง: สูญเสียของเหลวออกจากร่างกายตลอดเวลา

เมื่อไหร่ที่อาการขาดน้ำแบบนี้ต้องรีบพาส่งโรงพยาบาลทันที?

การดื่มน้ำเปล่าอาจจะไม่เพียงพออีกต่อไปถ้าร่างกายเข้าขั้นวิกฤต หากสังเกตเห็นคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้ ควรรีบพาไปห้องฉุกเฉินโดยด่วน

• ซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือหมดสติ
• สับสน พูดจาเลอะเลือน หรือตอบสนองช้ากว่าปกติ
• ชีพจรเต้นเร็วมากแต่วัดความดันโลหิตได้ต่ำลงเรื่อยๆ
• ไม่มีปัสสาวะเลยติดต่อกันมากกว่า 6 ถึง 8 ชั่วโมง
• อาเจียนติดต่อกันจนไม่สามารถดื่มน้ำหรือเกลือแร่ทางปากได้เลย

วิธีรักษาและการดูแลเมื่อร่างกายขาดน้ำขั้นวิกฤต

เมื่อผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์ สิ่งแรกที่เราจะทำคือการประเมินระดับความรุนแรงของการขาดน้ำ หากอยู่ในขั้นรุนแรง การดื่มน้ำเปล่าเพียงอย่างเดียวไม่ทันการณ์แล้วครับ แพทย์จำเป็นต้องให้สารน้ำหรือเกลือแร่ชดเชยทางหลอดเลือดดำ (IV fluid) เพื่อปรับสมดุลเกลือแร่ในร่างกายอย่างเร่งด่วน พร้อมทั้งตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไตและเกลือแร่ในร่างกายว่าอยู่ในระดับที่อันตรายหรือไม่ รวมถึงต้องหาสาเหตุหลักที่ทำให้ขาดน้ำ เช่น การรักษาอาการติดเชื้อ อาการท้องเสีย หรือหยุดยาขับปัสสาวะชั่วคราว

วิธีป้องกันง่ายๆ ไม่ให้ร่างกายต้องเผชิญกับภาวะวิกฤต

การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอครับ ในชีวิตประจำวันเราควรดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอกับความต้องการของร่างกาย โดยเฉพาะในวันที่อากาศร้อนจัดหรือต้องทำกิจกรรมกลางแจ้ง ควรจิบน้ำเรื่อยๆ ระหว่างวัน ไม่ควรรอให้รู้สึกคอแห้งผากถึงค่อยดื่ม สำหรับคนที่มีอาการท้องเสียหรืออาเจียน ควรดื่มสารละลายเกลือแร่ (ORS) เพื่อทดแทนเกลือแร่ที่สูญเสียไปทันที และหมั่นสังเกตสีปัสสาวะของตัวเองอยู่เสมอ หากปัสสาวะมีสีเหลืองอ่อนใส แสดงว่าร่างกายได้รับน้ำเพียงพอแล้ว แต่ถ้าเริ่มเหลืองเข้มเมื่อไหร่ แปลว่าต้องหยิบขวดน้ำมาดื่มเพิ่มขึ้นทันที