ช่วงนี้หลายคนอาจจะรู้สึกว่าตัวเองเพลียเหลือเกิน ตื่นมาก็ยังไม่สดชื่น เดินขึ้นบันไดแค่สองชั้นก็หอบเหนื่อยเหมือนวิ่งมาราธอน บางทีมีอาการเวียนหัว หน้ามืดตอนลุกขึ้นเร็วๆ จนต้องหาที่เกาะ หลายคนคิดว่าตัวเองแค่นอนน้อย เครียด หรือร่างกายอ่อนแอตามฤดูกาล แต่พอไปตรวจเลือดถึงได้รู้ความจริงว่า ตัวเองกำลังเผชิญกับภาวะที่ร่างกายมีเม็ดเลือดแดงน้อยกว่าปกติ และสาเหตุอาจมาจากสารอาหารที่ชื่อว่า โฟเลต ในร่างกายกำลังร่อยหรอลงไป
โฟเลตคืออะไร และทำไมร่างกายถึงขาดไม่ได้
ในฐานะหมอ เวลาตรวจเจอคนไข้ที่มีภาวะเลือดจาง เรามักจะนึกถึงธาตุเหล็กเป็นอันดับแรก แต่ความจริงแล้ว วิตามินบี 9 หรือที่เราคุ้นเคยกันในชื่อ โฟเลต (Folate) หรือกรดโฟลิก ก็มีความสำคัญไม่แพ้กันเลยครับ สารตัวนี้เปรียบเสมือนวัตถุดิบชิ้นสำคัญที่ไขกระดูกต้องใช้ในการสร้างเม็ดเลือดแดงที่สมบูรณ์และแข็งแรง หากร่างกายขาดโฟเลตเปรียบเสมือนโรงงานผลิตรถยนต์ที่ไม่มีเหล็กแผ่น รถที่ออกมาก็จะมีรูปร่างผิดปกติ ใหญ่เกินไป เปราะบาง และไม่สามารถลำเลียงออกซิเจนไปเลี้ยงร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้เราเกิดภาวะ โรคโลหิตจางจากการขาดโฟเลต ตามมาในที่สุด
สัญญาณเตือนภัยใกล้ตัว: อาแบบไหนที่ฟ้องว่าเลือดจาง
อาการของ โรคโลหิตจางจากการขาดโฟเลต มักจะค่อยๆ คืบคลานเข้ามาทีละน้อย จนเราชิน and คิดว่าเป็นเรื่องปกติของความเหนื่อยล้าจากการทำงาน โดยอาการที่หมอบ่อยในคนไข้กลุ่มนี้ประกอบด้วย:
- เหนื่อยง่ายผิดปกติ แม้จะทำกิจกรรมเบาๆ
- ผิวพรรณซีดเซียว ริมฝีปากและเล็บไม่ค่อยมีเลือดฝาด
- เวียนศีรษะ หน้ามืดบ่อย หรือมีอาการปวดหัวตื้อๆ
- หงุดหงิดง่าย ไม่มีสมาธิในการทำงาน
- ลิ้นอักเสบ เจ็บลิ้น หรือลิ้นดูแดงเรียบผิดปกติ
- ใจสั่น หรือรู้สึกเจ็บแน่นหน้าอกเวลาออกแรง
ทำไมจู่ๆ ร่างกายถึงขาดโฟเลตได้
เวลาเจอคนไข้เป็น โรคโลหิตจางจากการขาดโฟเลต หมอมักจะชวนคุยเรื่องพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต เพราะการขาดวิตามินตัวนี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีสาเหตุหลักมาจากสิ่งเหล่านี้:
- กินผักผลไม้สดน้อยเกินไป: โฟเลตพบมากในผักใบเขียวเข้มและผลไม้รสเปรี้ยว การติดกินอาหารแปรรูปหรือเนื้อสัตว์อย่างเดียวทำให้เสี่ยงขาดได้ง่าย
- วิธีการปรุงอาหารที่ทำลายวิตามิน: โฟเลตเป็นวิตามินที่ละลายน้ำและสลายตัวได้ง่ายเมื่อโดนความร้อนนานๆ การต้มผักจนเปื่อยหรืออุ่นซ้ำหลายรอบทำให้โฟเลตหายไปหมด
- ร่างกายมีความต้องการโฟเลตมากกว่าปกติ: เช่น คุณแม่ตั้งครรภ์ เพราะต้องใช้ในการสร้างเนื้อเยื่อและพัฒนาการของทารกในครรภ์ รวมถึงผู้ป่วยโรคเรื้อรังบางชนิด
- ปัญหาการดูดซึมในระบบทางเดินอาหาร: เช่น ผู้ที่มีโรคเกี่ยวกับลำไส้ หรือผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ซึ่งแอลกอฮอล์จะไปขัดขวางการดูดซึมโฟเลตเข้าสู่ร่างกาย
วิธีดูแลรักษาและการเติมโฟเลตให้ร่างกาย
ข่าวดีคือ โรคโลหิตจางจากการขาดโฟเลต เป็นภาวะที่รักษาให้หายขาดได้ไม่ยาก หากเรารู้สาเหตุและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างถูกวิธี แนวทางที่คุณหมอส่วนใหญ่แนะนำจะมีดังนี้ครับ
ปรับเปลี่ยนเมนูอาหารบนจานข้าวให้ฉลาดขึ้น
เน้นการทานอาหารที่เป็นแหล่งของโฟเลตตามธรรมชาติให้มากขึ้น เช่น ผักโขม บรอกโคลี คะน้า หน่อไม้ฝรั่ง ถั่วลันเตา ธัญพืชไม่ขัดสี ส้ม มะละกอ และตับสัตว์ แต่มีข้อแม้ว่าควรทานแบบสด หรือผ่านความร้อนให้น้อยที่สุด เช่น การนึ่งเร็วๆ หรือทานเป็นสลัด เพื่อรักษาปริมาณวิตามินให้อยู่ครบถ้วนที่สุด
การใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารภายใต้คำแนะนำของแพทย์
สำหรับคนไข้ที่มีระดับความรุนแรงปานกลางถึงมาก การปรับแค่อาหารอาจไม่ทันใจ หมอจะพิจารณาให้ทานยากรดโฟลิกเสริม เพื่อช่วยเร่งการสร้างเม็ดเลือดแดงให้กลับมาเป็นปกติโดยเร็ว โดยทั่วไปใช้เวลาทานต่อเนื่องประมาณ 1 ถึง 3 เดือน พร้อมกับการนัดตรวจเลือดซ้ำเพื่อดูการตอบสนองของร่างกาย
ความเข้าใจที่ถูกต้องเพื่อการป้องกันในระยะยาว
การป้องกัน โรคโลหิตจางจากการขาดโฟเลต นั้นง่ายกว่าการรักษามากๆ เพียงแค่เราเปิดใจให้ผักผลไม้สดในทุกมื้ออาหาร หลีกเลี่ยงการดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณที่มากเกินไป และสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ควรได้รับการดูแลและทานวิตามินเสริมตามที่สูติแพทย์แนะนำอย่างเคร่งครัด หากคุณเริ่มรู้สึกว่าร่างกายเหนื่อยล้าผิดปกติโดยหาสาเหตุไม่ได้ ลองมาพบแพทย์เพื่อเจาะเลือดตรวจเช็กดูสักครั้ง การรู้ตัวเร็วช่วยให้เรากลับมามีพลังและสดใสได้เร็วยิ่งขึ้นครับ
