โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ: เมื่อแผลในใจยังไม่จาง และวิธีพาตัวเองก้าวผ่านความเจ็บปวด

เวลาที่เราเจอเรื่องแย่ๆ ในชีวิต ไม่ว่าจะเป็นอุบัติเหตุครั้งใหญ่ การสูญเสียคนรักแบบกะทันหัน หรือเหตุการณ์รุนแรงที่เกือบเอาชีวิตไม่รอด ร่างกายและจิตใจของเรามักจะพยายามหาทางเยียวยาตัวเองให้กลับมาปกติ แต่บางครั้ง ความทรงจำที่น่ากลัวนั้นก็ฝังแน่นอยู่ในหัวใจจนสะบัดไม่หลุด แม้เวลาจะผ่านไปนานแค่ไหนก็ตาม อาการแบบนี้ไม่ใช่ความอ่อนแอ และไม่ได้แปลว่าเราคิดมากไปเอง แต่มันคือสัญญาณเตือนว่าเรากำลังเผชิญกับภาวะที่เรียกว่า โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ ซึ่งเป็นสิ่งที่คนเป็นแพทย์อย่างผมพบเจอได้บ่อย และอยากชวนทุกคนมาทำความเข้าใจไปพร้อมกัน

ทำไมเหตุการณ์ร้ายๆ ถึงยังตามหลอกหลอนเราแม้เวลาจะผ่านไป?

หลายคนมักสงสัยว่าทำไมตัวเองถึงสลัดภาพเหตุการณ์ในอดีตออกไปไม่ได้สักที ความจริงแล้ว สมองส่วนที่ทำหน้าที่ประเมินความปลอดภัยและสัญชาตญาณเอาตัวรอดของเรา (ที่เรียกว่าอะมิกดะลา) ทำงานหนักเกินไปหลังจากเจอเรื่องช็อก มันจำฝังใจว่าอันตรายยังคงอยู่ แม้ว่าเหตุการณ์นั้นจะจบลงไปแล้ว ทำให้ระบบประสาทตื่นตัวตลอดเวลา พร้อมที่จะสู้หรือหนีตลอด 24 ชั่วโมง ส่งผลให้เราสะดุ้งผวาได้ง่าย หงุดหงิดง่าย หรือรู้สึกเหมือนมีภัยเงียบรออยู่ใกล้ตัวตลอดเวลา

สัญญาณเตือนจากร่างกายและจิตใจ: แบบไหนที่เรียกว่าเข้าข่าย?

อาการของภาวะนี้ไม่ได้มีแค่ความเศร้า แต่แสดงออกในหลายรูปแบบที่เราอาจคาดไม่ถึง หากสังเกตตัวเองหรือคนใกล้ตัวพบอาการเหล่านี้ติดต่อกันเกินหนึ่งเดือน ควรเริ่มระวัง:

• ฝันร้ายซ้ำๆ หรือเห็นภาพเหตุการณ์ลอยเข้ามาในหัว: เหมือนเหตุการณ์นั้นกำลังเกิดขึ้นซ้ำต่อหน้าต่อตา (Flashback) แม้จะตื่นอยู่
• พยายามหลีกเลี่ยงทุกอย่างที่ชวนให้นึกถึง: เช่น ไม่กล้าเดินผ่านจุดเกิดเหตุ ไม่อยากดูข่าว หรือไม่อยากคุยเรื่องที่เกี่ยวข้อง
• รู้สึกชาชินและห่างเหิน: รู้สึกเหมือนตัดขาดจากโลกภายนอก ไม่มีความสุขกับสิ่งที่เคยชอบ หรือรู้สึกรักใครไม่เป็นอีกเลย
• นอนไม่หลับและหงุดหงิดง่าย: ร่างกายตื่นตัวตลอดเวลา ตกใจเสียงดังแค่เบาๆ ก็สะดุ้งสุดตัว

วิธีดูแลจิตใจตัวเองในเบื้องต้นเมื่อแผลใจยังสด

การเยียวยาจิตใจหลังผ่านเรื่องร้ายต้องใช้เวลาและความใจดีกับตัวเองให้มากๆ การกดดันตัวเองให้รีบหายมีแต่จะทำให้แย่ลง สิ่งที่เราพอจะเริ่มทำได้ด้วยตัวเองมีดังนี้

• ยอมรับความรู้สึกตัวเอง: อนุญาตให้ตัวเองเสียใจ โกรธ หรือร้องไห้ได้ อย่าเก็บความรู้สึกไว้คนเดียว
• กลับสู่กิจวัตรประจำวันทีละน้อย: แม้จะยาก แต่การจัดตารางเวลาให้ตัวเองได้ขยับร่างกาย กินอาหารตรงเวลา และนอนหลับพักผ่อนจะช่วยให้สมองรู้ว่าเรายังปลอดภัย
• พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ: การได้เล่าความรู้สึกให้คนรอบข้างที่พร้อมรับฟังโดยไม่ตัดสิน ช่วยลดความอึดอัดในใจลงได้มาก

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองมาพบแพทย์เพื่อรับการรักษาอย่างจริงจัง?

หากอาการเหล่านี้เริ่มรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น ไปทำงานไม่ไหว ความสัมพันธ์แย่ลง หรือมีความคิดอยากทำร้ายตัวเอง นั่นคือสัญญาณชัดเจนว่าเราไม่จำเป็นต้องแบกรับความเจ็บปวดนี้ไว้คนเดียวอีกต่อไป การมาพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย ปัจจุบันเรามีทั้งการพูดคุยบำบัดเพื่อปรับมุมมองและความรู้สึกต่อเหตุการณ์นั้น และการใช้ยาปรับสารสื่อประสาทในสมองเพื่อช่วยลดอาการใจสั่น นอนไม่หลับ และความวิตกกังวล ซึ่งจะช่วยให้เรากลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้อย่างมั่นคง