ทำไมคนไข้ติดเตียงถึงต้องดูดเสมหะ? ไขข้อข้องใจเรื่องข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ในการทำ าการดูดเสมหะเพื่อป้องกันภาวะพร่องออกซิเจน

เวลาที่ไปเยี่ยมคนไข้โรคปอดเรื้อรังหรือผู้ป่วยติดเตียงที่บ้าน หลายครอบครัวมักจะกังวลใจเวลาได้ยินเสียงครืดคราดในลำคอของคนที่เรารัก เสียงนั้นเกิดจากเสมหะที่สะสมอยู่และระบายออกเองไม่ได้ตามธรรมชาติ หน้าที่สำคัญของคนดูแลคือการช่วยเคลียร์ทางเดินหายใจให้โล่ง แต่รู้ไหมว่าการทำหัตถการนี้มีขอบเขตและเวลาที่เหมาะสมของมัน การรู้ว่าเมื่อไหร่ควรลงมือทำจึงเป็นเรื่องสำคัญมากเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วย

เสียงครืดคราดแบบไหนที่บอกว่าถึงเวลาต้องช่วยเคลียร์ทางเดินหายใจ

ในทางการแพทย์ เราไม่ได้แนะนำให้ทำหัตถการนี้ตามเวลาเป๊ะๆ ทุกสองหรือสี่ชั่วโมงอย่างไร้เหตุผล แต่เราจะดูจากสัญญาณเตือนที่ร่างกายคนไข้ส่งออกมาเป็นหลัก โดยคำว่า ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ในการทำ าการดูดเสมหะเพื่อป้องกันภาวะพร่องออกซิเจน หมายถึงสถานการณ์ที่ผู้ป่วยไม่สามารถขับเสมหะออกได้เอง และเริ่มเกิดการคั่งค้างจนส่งผลกระทบต่อการแลกเปลี่ยนก๊าซในปอด

สัญญาณเตือนภัยเมื่อออกซิเจนในเลือดเริ่มตก

• ได้ยินเสียงเสมหะชัดเจน: มีเสียงดังครืดคราดในลำคอหรือท่อหายใจเทียมขณะหายใจเข้าและออก โดยที่คนไข้ไม่มีแรงไอขับออกมา
• คนไข้หายใจเหนื่อยหอบ: สังเกตเห็นการหายใจเร็วกว่าปกติ ปีกจมูกบาน หรือใช้กล้ามเนื้อหน้าท้องและหน้าอกช่วยในการหายใจ
• สีผิวเริ่มเปลี่ยน: ริมฝีปาก เล็บมือ หรือผิวหนังเริ่มมีสีคล้ำหรือเขียวคล้ำ ซึ่งเป็นสัญญาณอันตรายของภาวะขาดออกซิเจน
• ค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนลดลง: เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วแสดงค่าต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานที่แพทย์กำหนด

อันตรายที่อาจเกิดขึ้นถ้าทำบ่อยเกินความจำเป็นหรือทำผิดวิธี

แม้ว่าการเคลียร์เสมหะจะช่วยชีวิตคนไข้ได้ในยามคับขัน แต่เหรียญย่อมมีสองด้านเสมอ หากทำโดยไม่มีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจน หรือทำด้วยความรุนแรง อาจสร้างความบอบช้ำให้เยื่อบุทางเดินหายใจ ทำให้เกิดแผล เลือดออก หรือกระตุ้นให้ร่างกายตอบสนองด้วยการหดเกร็งของหลอดลม ยิ่งทำให้ภาวะพร่องออกซิเจนแย่ลงไปอีก นอกจากนี้แรงดึงสุญญากาศยังอาจดึงเอาออกซิเจนออกจากปอดชั่วขณะได้ด้วย

วิธีประเมินสถานการณ์หน้างานและการเตรียมตัวสำหรับคนดูแล

สำหรับครอบครัวที่มีผู้ป่วยต้องเจาะคอหรือใส่ท่อช่วยหายใจอยู่ที่บ้าน การสังเกตอาการคือหัวใจสำคัญ หากพบว่าผู้ป่วยกระสับกระส่าย เหงื่อออกมาก หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ร่วมกับมีเสียงเสมหะสะสม นั่นคือสัญญาณไฟแดงที่บอกว่าต้องหยิบสายยางและเครื่องดูดเสมหะมาเตรียมพร้อม แต่ถ้าผู้ป่วยยังไอขับเสมหะออกมาได้เองและไม่มีอาการเหนื่อยหอบ การปล่อยให้ร่างกายเขาจัดการเองตามธรรมชาติย่อมดีที่สุด