ทำไมเราถึงไม่ควรละเลยความจำเป็นในการตรวจคัดกรองพยาธิในอุจจาระ

พยาธิไม่ได้หายไปไหนแม้เราจะโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว

หลายคนมักเข้าใจว่าเรื่องพยาธิเป็นเรื่องของเด็กเล็ก หรือเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นเฉพาะในพื้นที่สุขอนามัยต่ำเท่านั้น ความจริงแล้วคนวัยทำงานหรือผู้ใหญ่ที่ใช้ชีวิตปกติก็มีโอกาสได้รับไข่พยาธิเข้าสู่ร่างกายได้ตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นจากการรับประทานอาหารดิบ อาหารที่มีการปนเปื้อน หรือแม้แต่การสัมผัสสิ่งของในชีวิตประจำวัน หากถามว่าทำไมเราจึงต้องให้ความสำคัญกับความจำเป็นในการตรวจคัดกรองพยาธิ คำตอบง่ายๆ คือพยาธิหลายชนิดไม่ได้แสดงอาการชัดเจนในช่วงแรก แต่กลับค่อยๆ ดูดซึมสารอาหารหรือสร้างความเสียหายต่อระบบทางเดินอาหารในระยะยาว

สัญญาณเตือนเล็กๆ ที่เรามักมองข้ามไป

บ่อยครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยอาการอึดอัดท้อง ท้องอืดบ่อย หรือรู้สึกหิวบ่อยผิดปกติแต่กลับน้ำหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ อาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่เรื่องของระบบย่อยอาหารแปรปรวนเสมอไป การมีพยาธิอยู่ในลำไส้อาจทำให้เกิดอาการดังต่อไปนี้

• อาการคันบริเวณรอบทวารหนักโดยเฉพาะในช่วงกลางคืน
• อาการคลื่นไส้ อาเจียน หรือเบื่ออาหารสลับกับหิวจัด
• ภาวะโลหิตจางโดยหาสาเหตุไม่ได้ เพราะพยาธิบางชนิดแย่งดูดซึมธาตุเหล็กไปจากร่างกาย
• ถ่ายเหลวเรื้อรัง หรือมีมูกเลือดปนในอุจจาระ

การตรวจอุจจาระไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่คือการป้องกันเชิงรุก

การตรวจคัดกรองพยาธิในอุจจาระเป็นกระบวนการที่ทำได้ง่ายและไม่เจ็บตัว เพียงแค่เก็บตัวอย่างอุจจาระปริมาณเล็กน้อยส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ หมอจะทำการส่องกล้องจุลทรรศน์เพื่อหาไข่หรือตัวอ่อนพยาธิชนิดต่างๆ การตรวจเป็นประจำปีละครั้งหรือเมื่อมีความเสี่ยง ถือเป็นความจำเป็นในการตรวจคัดกรองพยาธิที่จะช่วยให้เราเข้าถึงการรักษาได้อย่างรวดเร็วด้วยยาเพียงไม่กี่โดส ดีกว่าปล่อยให้พยาธิเติบโตจนลุกลามไปสู่อวัยวะอื่น

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจพยาธิเป็นประจำ

แม้จะดูแลสุขภาพดีเพียงใด แต่ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มต่อไปนี้ หมอแนะนำว่าควรเพิ่มรายการตรวจพยาธิลงในโปรแกรมตรวจสุขภาพประจำปีของตนเอง

• ผู้ที่นิยมรับประทานอาหารสุกๆ ดิบๆ เช่น ปลาดิบ เนื้อวัวดิบ หรืออาหารหมักดอง
• ผู้ที่ทำงานใกล้ชิดกับดินหรือเกษตรกรที่ไม่ได้สวมรองเท้าบูทเป็นประจำ
• ผู้ที่มีสมาชิกในครอบครัวเพิ่งตรวจพบพยาธิ เนื่องจากพยาธิบางชนิดสามารถแพร่กระจายผ่านของใช้ร่วมกันได้
• ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือมีปัญหาระบบทางเดินอาหารเรื้อรัง

ปรับพฤติกรรมควบคู่ไปกับการตรวจคัดกรอง

การตรวจพยาธิเป็นเพียงวิธีจัดการเมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น แต่การป้องกันที่ดีที่สุดคือการสร้างสุขอนามัยที่ดี หมออยากแนะนำให้ยึดหลัก กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ ให้เป็นนิสัย และที่สำคัญที่สุดคือการเลิกรับประทานเนื้อสัตว์ดิบ เพราะพยาธิตัวตืดมักแฝงตัวอยู่ในเนื้อสัตว์ที่ไม่ผ่านความร้อน การตรวจคัดกรองพยาธิเป็นประจำถือเป็นความรับผิดชอบต่อสุขภาพที่ช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างอุ่นใจและปราศจากแขกไม่ได้รับเชิญในร่างกาย