อาเจียนบ่อยจนซีด: ทำความเข้าใจภาวะโลหิตจางจากการขาดสารอาหารที่หลายคนมองข้าม

ทำไมการอาเจียนเรื้อรังถึงทำให้ร่างกายซีดลงได้

หลายคนมักคิดว่าการอาเจียนเป็นแค่เรื่องของอาการอาหารเป็นพิษหรือแพ้ท้องที่เดี๋ยวก็หาย แต่ถ้าใครที่มีอาการอาเจียนบ่อยๆ ต่อเนื่องเป็นเวลานาน ร่างกายจะไม่ได้เสียแค่ของเหลวหรือเกลือแร่เท่านั้น ภาวะโลหิตจางจากการขาดสารอาหารมักแอบแฝงมากับอาการนี้โดยที่เราไม่รู้ตัว เพราะเมื่อร่างกายไม่สามารถรับสารอาหารเข้าสู่กระเพาะได้ตามปกติ หรือสูญเสียสารอาหารที่ดูดซึมไปแล้วออกมา ร่างกายก็จะเริ่มขาดวัตถุดิบสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดแดง ทำให้เกิดภาวะซีดตามมาได้ในที่สุด

กระบวนการที่ทำให้ร่างกายขาดสารอาหารสำคัญ

เมื่อคนไข้เกิดการอาเจียนอย่างต่อเนื่อง ร่างกายจะเข้าสู่สภาวะที่ไม่สามารถดูดซึมสารอาหารที่จำเป็นต่อการสร้างเม็ดเลือดได้ โดยเฉพาะสารอาหารหลัก 3 ชนิด ดังนี้

• ธาตุเหล็ก: เป็นหัวใจหลักในการสร้างฮีโมโกลบิน หากอาเจียนบ่อยจนกินอะไรไม่ได้ หรืออาเจียนออกมาทันทีหลังกิน ร่างกายจะขาดธาตุเหล็กอย่างรวดเร็ว
• วิตามินบี 12: ร่างกายจำเป็นต้องได้รับวิตามินนี้เพื่อสร้างเม็ดเลือดแดงที่สมบูรณ์ หากระบบทางเดินอาหารส่วนบนรวนจากการอาเจียน การดูดซึมวิตามินชนิดนี้จะทำได้ไม่เต็มที่
• โฟเลต: สารอาหารตัวนี้มักถูกขับออกหรือสูญเสียไปพร้อมกับการอาเจียน ซึ่งถ้าขาดไปจะทำให้กระบวนการสร้างเซลล์เม็ดเลือดใหม่ผิดปกติ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าคุณกำลังเสี่ยงภาวะโลหิตจาง

อาการซีดจากการขาดสารอาหารไม่ได้เกิดขึ้นแบบฉับพลัน แต่จะค่อยๆ แสดงออกให้เห็น หากสังเกตตัวเองแล้วพบอาการเหล่านี้ ควรเริ่มระวังตัว:

• รู้สึกเหนื่อยง่าย เพลียตลอดเวลาแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• หน้ามืด เวียนหัวบ่อย โดยเฉพาะเวลาลุกจากที่นอนหรือเปลี่ยนท่าทาง
• ผิวพรรณดูซีดเซียวหรือเหลืองจางกว่าปกติ
• อาการใจสั่นหรือเหนื่อยหอบง่ายผิดปกติขณะออกแรง
• เล็บเปราะบาง หรือมีอาการลิ้นอักเสบในบางราย

วิธีรับมือและดูแลตัวเองเมื่ออาเจียนจนเริ่มซีด

หัวใจสำคัญคือการหยุดวงจรการเสียสารอาหารให้ได้เร็วที่สุด หากอาการอาเจียนยังไม่รุนแรงถึงขั้นต้องนอนโรงพยาบาล ให้ลองปฏิบัติดังนี้:

• จิบน้ำทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง: แทนการดื่มน้ำหรืออาหารปริมาณมากในคราวเดียว เพื่อป้องกันการกระตุ้นให้เกิดการอาเจียนซ้ำ
• เลือกอาหารย่อยง่าย: เน้นอาหารกลุ่มแป้งที่ย่อยง่ายและมีสารอาหารเพียงพอ เช่น ข้าวต้มหรือโจ๊กเนื้อละเอียด
• ใช้ยาภายใต้คำแนะนำ: ในบางรายอาจจำเป็นต้องใช้ยาแก้อาเจียนเพื่อประคองอาการ แต่ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง
• การเสริมวิตามิน: ในกรณีที่ขาดสารอาหารรุนแรง การรับประทานอาหารเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ แพทย์อาจพิจารณาจ่ายยาเสริมธาตุเหล็กหรือวิตามินบีในรูปแบบที่ดูดซึมง่าย

เมื่อไหร่ที่ต้องเลิกซื้อยาเองแล้วไปพบหมอ

การอาเจียนเรื้อรังที่ทำให้ซีดอาจเป็นสัญญาณของโรคอื่นๆ เช่น โรคกระเพาะอาหารอักเสบรุนแรง ปัญหาที่ลำไส้ หรือความผิดปกติของระบบเผาผลาญ หากมีอาการเหล่านี้ห้ามรอช้า:

• อาเจียนเป็นเลือดหรือมีสีคล้ายกากกาแฟ
• ปวดท้องรุนแรงจนทนไม่ได้
• น้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ตั้งใจ
• มีอาการหน้ามืดจะเป็นลมบ่อยครั้งจนกระทบต่อชีวิตประจำวัน