ปวดฟัน ปวดเหงือก ทนไม่ไหว: วิธีรับมือกับความปวดในช่องปากฉบับหมอเล่าให้ฟัง

เชื่อว่าร้อยทั้งร้อยของคนไข้ที่เดินเข้ามาหาหมอด้วยอาการปวดฟันหรือปวดเหงือก มักจะมาพร้อมกับความเครียดและใบหน้าที่เต็มไปด้วยความกังวล เพราะอาการปวดในช่องปากไม่เหมือนอาการปวดส่วนอื่นของร่างกาย มันทั้งตื้อ ทั้งจี๊ด ลามไปถึงขมับ จนกินอะไรก็ไม่อร่อย นอนก็ไม่หลับ วันนี้หมอเลยอยากชวนมาคุยกันสบายๆ ถึงเรื่องการจัดการความปวดในช่องปาก เพื่อให้ทุกคนเข้าใจวิธีรับมือเบื้องต้น และรู้ว่าเมื่อไหร่ควรมาหาหมอทันที

ทำไมปวดฟันถึงทรมานนัก: รู้ทันต้นตอของความเจ็บปวด

เวลาที่เราปวดฟัน อาการมักจะไม่ได้มาเล่นๆ นั่นเป็นเพราะข้างในฟันของเรามีโพรงประสาทฟัน ซึ่งอัดแน่นไปด้วยเส้นประสาทและหลอดเลือดฝอยจำนวนมาก เมื่อเกิดฟันผุทะลุโพรงประสาท หรือเหงือกอักเสบจนบวมเป่ง แรงดันภายในเนื้อเยื่อเหล่านั้นจะไปกดทับเส้นประสาทโดยตรง ส่งสัญญาณเตือนภัยส่งตรงไปที่สมองทันที ความปวดแบบนี้นอกจากจะสร้างความทรมานแล้ว ยังเป็นเสียงสะท้อนจากร่างกายที่บอกว่า มีบางอย่างผิดปกติและต้องการการรักษาด่วน

วิธีบรรเทาอาการปวดเบื้องต้นด้วยตัวเองที่บ้าน

ระหว่างที่ยังเดินทางมาคลินิกไม่ได้ หรือนัดหมอฟันไว้แล้วแต่ยังไม่ถึงเวลา มีวิธีง่ายๆ ที่ช่วยบรรเทาความทรมานลงได้บ้าง:

• บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น: เกลือช่วยลดการอักเสบและฆ่าเชื้อโรคเบื้องต้น ให้ผสมเกลือประมาณครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว แล้วอมกลั้วเบาๆ สักครู่
• ใช้ไหมขัดฟันทำความสะอาด: บางทีอาการปวดอาจเกิดจากเศษอาหารชิ้นเล็กๆ ติดแน่นอยู่ระหว่างซอกฟัน การใช้ไหมขัดฟันเบาๆ อาจช่วยเคลียร์ต้นเหตุของแรงกดทับได้
• ประคบเย็นข้างแก้ม: ถ้ามีอาการบวมร่วมด้วย การประคบเย็นด้านนอกแก้มบริเวณที่ปวดจะช่วยให้หลอดเลือดหดตัวและลดอาการบวมลงได้

กินยาแก้ปวดอย่างไรให้ปลอดภัยและหายจริง

หลายคนพอปวดฟันปุ๊บก็หยิบยาแก้ปวดสารพัดชนิดมากินปั๊บ ซึ่งต้องระวังให้มาก ยาพาราเซตามอลเป็นตัวเลือกพื้นฐานที่ปลอดภัยในการบรรเทาปวดเบื้องต้น แต่ถ้าปวดมากจากอาการอักเสบ หมอมักจะจ่ายยากลุ่มต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ หรือที่เรียกสั้นๆ ว่าเอ็นสดย์ เช่น ไอบูโพรเฟน ซึ่งออกฤทธิ์ลดการอักเสบได้ดีกว่า แต่ข้อควรระวังคือ คนที่เป็นโรคกระเพาะอาหารหรือโรคไตควรปรึกษาหมอกหรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง และที่สำคัญ ห้ามนำยาเม็ดไปอมไว้ที่เหงือกตรงซี่ที่ปวดเด็ดขาด เพราะฤทธิ์กรดของยาจะทำให้เนื้อเยื่อเหงือกไหม้และเน่าเปื่อยได้

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบมาหาหมอฟันทันที

การกินยาแก้ปวดเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุและบรรเทาชั่วคราวเท่านั้น หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด:

• มีอาการบวมลามไปที่คอ ใต้คาง หรือลืมตาไม่ขึ้น
• มีไข้สูงหนสั่นร่วมกับอาการปวดฟัน
• กลืนน้ำลายลำบาก หรืออ้าปากได้จำกัด
• มีหนองไหลออกมาจากเหงือกหรือซอกฟัน

อาการเหล่านี้หมายถึงการติดเชื้อลุกลาม ซึ่งอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับยาปฏิชีวนะและการรักษาที่ถูกต้องจากทันตแพทย์

ป้องกันไว้ก่อนดีกว่าแก้: ตัดไฟตั้งแต่ต้นลม

สุดท้ายแล้ว วิธีการจัดการความปวดที่ดีที่สุดคือการไม่ปล่อยให้มันเกิดขึ้น หมอแนะนำให้มาตรวจสุขภาพช่องปากทุกๆ หกเดือน เพื่ออุดฟันซี่ที่เริ่มผุ ขูดหินปูน หรือรักษาโรคเหงือกตั้งแต่เนิ่นๆ การดูแลความสะอาดด้วยการแปรงฟันอย่างถูกวิธีและการใช้ไหมขัดฟันสม่ำเสมอ จะช่วยตัดวงจรความปวดและประหยัดค่ารักษาได้มากกว่าการรอให้ปวดแล้วค่อยมารักษาอย่างแน่นอนครับ