ป้องกันเชื้อดื้อยาจากอุปกรณ์ดูดเสมหะและเครื่องพ่นยา เรื่องใกล้ตัวที่คนดูแลต้องรู้

ทำไมอุปกรณ์พ่นยาและเครื่องดูดเสมหะถึงกลายเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรค

เวลาที่คนไข้ต้องใช้เครื่องพ่นยาหรือเครื่องดูดเสมหะ หลายคนอาจกังวลเรื่องตัวโรคหลักที่ป่วยอยู่ แต่มีอีกหนึ่งเรื่องสำคัญที่หมออยากเน้นย้ำ คือเรื่อง การติดเชื้อในโรงพยาบาลที่เกี่ยวข้องกับการใช้เครื่องพ่นยาและอุปกรณ์ดูดเสมหะ อุปกรณ์เหล่านี้หากดูแลรักษาไม่สะอาดพอ จะกลายเป็นทางผ่านของเชื้อโรคเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจของคนไข้ได้โดยตรง โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือปอดอ่อนแออยู่แล้ว เชื้อแบคทีเรียที่ปนเปื้อนอยู่ในสายดูดเสมหะหรือกระบอกพ่นยาอาจทำให้เกิดภาวะปอดอักเสบซ้ำซ้อน ซึ่งรักษาได้ยากกว่าเดิมหลายเท่า

กลไกการปนเปื้อนที่คนดูแลมักมองข้าม

เชื้อโรคไม่ได้เข้ามาจากอากาศเพียงอย่างเดียว แต่มักมาจากการจัดการที่ไม่ถูกวิธีในระหว่างการใช้งาน เช่น การวางปลายสายดูดเสมหะไว้บนพื้นที่ไม่สะอาด การใช้ขวดน้ำพ่นยาซ้ำโดยไม่ล้างทำความสะอาด หรือการสัมผัสอุปกรณ์ด้วยมือที่ยังไม่ได้ล้าง นอกจากนี้ เชื้อยังสามารถสร้างฟิล์มชีวภาพ หรือที่เรียกว่า ไบโอฟิล์ม (Biofilm) เกาะอยู่ตามผนังท่อด้านในของสายดูดเสมหะ ซึ่งคราบเหล่านี้ล้างออกด้วยน้ำเปล่าไม่หมด ทำให้เชื้อสะสมและถูกพ่นเข้าปอดคนไข้ในทุกครั้งที่มีการดูดหรือพ่นยา

ขั้นตอนการทำความสะอาดอุปกรณ์ดูดเสมหะให้ปลอดภัย

หัวใจสำคัญคือการลดการปนเปื้อนก่อนที่เชื้อจะก่อตัวเป็นกลุ่มก้อน

• ถอดแยกชิ้นส่วนอุปกรณ์ทุกครั้งหลังใช้งาน โดยเฉพาะส่วนที่สัมผัสกับสารคัดหลั่ง
• ล้างด้วยน้ำสะอาดผสมน้ำยาล้างจานอ่อนๆ เพื่อกำจัดคราบเสมหะออกให้หมด
• สำหรับสายดูดเสมหะ หากเป็นแบบใช้ซ้ำได้ ต้องมั่นใจว่ามีการแช่น้ำยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสมตามคำแนะนำของโรงพยาบาล
• ตากอุปกรณ์ในที่สะอาด มีอากาศถ่ายเทสะดวกและแห้งสนิทก่อนนำมาใช้ใหม่ อย่าเก็บขณะที่ยังมีความชื้นอยู่เด็ดขาด

การดูแลเครื่องพ่นยาอย่างไรไม่ให้เชื้อโรคเข้าปอด

เครื่องพ่นยาคือช่องทางนำละอองยาเข้าสู่ทางเดินหายใจส่วนลึก หากกระบอกพ่นยาหรือหน้ากากมีเชื้อปนเปื้อน เชื้อจะลงไปถึงถุงลมปอดได้ทันที สิ่งที่ควรปฏิบัติคือ

• ล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนหยิบจับอุปกรณ์พ่นยา
• หลังจากพ่นยาเสร็จ ต้องเทน้ำยาที่เหลือทิ้งทันที ห้ามเก็บไว้ใช้ต่อในรอบถัดไป
• ล้างกระบอกพ่นยาและหน้ากากด้วยน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจาน แล้วสะบัดให้แห้งที่สุด
• เปลี่ยนอุปกรณ์สิ้นเปลือง เช่น สายพ่นยา หรือกระบอกพ่นยา ตามรอบระยะเวลาที่หมอหรือพยาบาลแนะนำ ห้ามใช้จนเก่าเกินไปหรือมีคราบเหลืองเกาะ

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบแจ้งหมอทันที

หากสังเกตเห็นอาการเหล่านี้หลังจากเริ่มใช้เครื่องพ่นยาหรืออุปกรณ์ดูดเสมหะไปได้สักพัก ควรรีบปรึกษาทีมแพทย์

• เสมหะเปลี่ยนสีจากใสเป็นข้น เหลือง หรือเขียวเข้มขึ้นอย่างผิดปกติ
• คนไข้เริ่มมีไข้กลับมาใหม่ หรือไข้สูงขึ้นหลังจากอาการเดิมเริ่มคงที่
• ไอถี่ขึ้น หายใจหอบเหนื่อย หรือมีเสียงครืดคราดในลำคอมากขึ้นขณะดูดเสมหะ
• ระดับออกซิเจนในเลือดลดลงกว่าค่าปกติที่เคยได้รับ

การป้องกันการติดเชื้อในโรงพยาบาลที่เกี่ยวข้องกับการใช้เครื่องพ่นยาและอุปกรณ์ดูดเสมหะไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องอาศัยความใส่ใจและระเบียบวินัยในการทำความสะอาด เพราะความสะอาดเพียงเล็กน้อยในแต่ละวัน คือเกราะป้องกันชีวิตของคนไข้ที่ดีที่สุด