ทำไมถึงควบคุมอารมณ์ไม่ได้? เจาะลึกปัญหาอารมณ์ฉุนเฉียวและพฤติกรรมก้าวร้าว

ช่วงนี้หลายคนอาจสังเกตเห็นตัวเองหรือคนใกล้ตัวมีอาการหงุดหงิดง่าย ฟิวส์ขาดเร็วกว่าปกติ หรือบางครั้งก็แสดงพฤติกรรมก้าวร้าวออกมาแบบที่ตัวเองก็รู้สึกตกใจทีหลัง ปัญหาการควบคุมอารมณ์และพฤติกรรไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ใช่แค่เรื่องของการนิสัยไม่ดี แต่เบื้องหลังอาการเหล่านี้มักมีกลไกทางสมอง ร่างกาย และสภาพจิตใจเข้ามาเกี่ยวข้องเสมอ

เมื่อสมองส่วนเหตุผลทำงานไม่ทันอารมณ์ความรู้สึก

เวลาที่เราเจอเรื่องมากวนใจ สมองส่วนที่เรียกว่าอะมิกดาลทำหน้าที่เหมือนสัญญาณเตือนภัย จะสั่งการความโกรธและความกลัวทันที ปกติแล้วสมองส่วนหน้าจะทำหน้าที่เบรกความรู้สึกพวกนี้ไว้ แต่ถ้าเราเจอความเครียดสะสม นอนน้อย หรือเผชิญปัญหาเรื้อรัง สมองส่วนหน้าจะล้าและทำงานได้ไม่เต็มที่ ผลลัพธ์คือเราจะระเบิดอารมณ์ออกไปได้ง่ายมากโดยที่ยังไม่ทันได้คิดให้รอบคอบ

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าเรากำลังมีปัญหาควบคุมอารมณ์

อาการหงุดหงิดเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ แต่ถ้าเริ่มมีลักษณะเหล่านี้บ่อยขึ้น อาจต้องเริ่มหันมามองตัวเองอย่างจริงจัง

• โกรธง่ายและรุนแรงเกินกว่าเหตุกับเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตประจำวัน
• เริ่มใช้คำพูดรุนแรง ทำลายข้าวของ หรือใช้กำลังในการแก้ปัญหา
• รู้สึกผิดและเสียใจทีหลังทุกครั้งที่อารมณ์สงบลง
• คนรอบข้างเริ่มถอยห่างเพราะกลัวการระเบิดอารมณ์

ต้นตอของปัญหาที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังความฉุนเฉียว

เวลาเจอคนอารมณ์ร้อน เรามักจะตัดสินไปก่อนว่าเขาเป็นคนก้าวร้าว แต่ในมุมมองของแพทย์ ปัญหานี้มักมีสาเหตุหลักมาจากปัจจัยเหล่านี้

• ความเครียดเรื้อรัง: การแบกรับภาระงานหรือปัญหาชีวิตเป็นเวลานาน ทำให้ความอดทนในใจลดลงเรื่อยๆ
• ปัญหาสุขภาพจิต: ภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือโรคสมาธิสั้นในผู้ใหญ่ มักแสดงออก ปัญหาการควบคุมอารมณ์และพฤติกรร เป็นอาการเด่น
• การพักผ่อนไม่เพียงพอ: การนอนหลับที่ไม่สนิทส่งผลโดยตรงต่อการทำงานของสมองส่วนที่ควบคุมอารมณ์
• สารเคมีในสมองไม่สมดุล: การทำงานของสารสื่อประสาทบางชนิดที่ผิดปกติทำให้ความสามารถในการยับยั้งชั่งใจลดลง

วิธีปรับสมดุลอารมณ์และจัดการความโกรธในชีวิตประจำวัน

ข่าวดีคือพฤติกรรมเหล่านี้สามารถฝึกฝนและปรับปรุงได้ หากเราเริ่มเรียนรู้ที่จะสังเกตตัวเอง

• ถอยออกมาก่อนหนึ่งก้าว: เมื่อรู้สึกว่าเลือดขึ้นหน้า ให้หยุดพูดและนับหนึ่งถึงสิบในใจ เพื่อให้สมองส่วนเหตุผลได้กลับมาทำงาน
• ระบายความเครียดอย่างถูกวิธี: การออกกำลังกาย การเขียนบันทึก หรือการพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ ช่วยปลดปล่อยพลังงานลบออกจากร่างกาย
• จัดการเวลานอนให้ดี: การนอนหลับให้สนิทอย่างน้อยเจ็ดถึงแปดชั่วโมงคือยาบำรุงสมองที่ดีที่สุดในการควบคุมอารมณ์

เมื่อไหร่ควรพาตัวเองไปพบแพทย์เพื่อขอคำปรึกษา

หากลองปรับตัวด้วยตัวเองแล้ว แต่อาการหงุดหงิดรุนแรงยังคงกระทบต่อความสัมพันธ์ การทำงาน หรือทำร้ายตัวเองและคนรอบข้าง การมาพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องน่าอาย แพทย์อาจพิจารณาให้การรักษาด้วยการพูดคุยบำบัด หรือใช้ยาปรับสารเคมีในสมองช่วงสั้นๆ เพื่อช่วยให้เรากลับมาควบคุมชีวิตตัวเองได้อีกครั้ง