ลูกน้อยเสี่ยงภาวะขาดน้ำหรือเปล่า? หมอมีวิธีสังเกตอาการและวิธีรับมือเบื้องต้นมาบอก

ลูกท้องเสียหรืออาเจียนบ่อยแค่ไหน ถึงเรียกว่าเริ่มอันตราย?

เวลาที่ลูกน้อยป่วยแล้วมีอาการท้องเสียหรืออาเจียนติดต่อกันหลายครั้ง สิ่งที่คนเป็นพ่อแม่กังวลมากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องการเสียน้ำในร่างกายครับ ในฐานะหมอเด็ก ผมมักจะเจอคุณพ่อคุณแม่พามาที่คลินิกด้วยความตื่นตระหนก เพราะลูกซึมลงและไม่ค่อยยอมดื่มนมหรือน้ำเลย ซึ่งภาวะนี้หากปล่อยไว้ให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่มากเกินไป อาจส่งผลรุนแรงถึงขั้นช็อกและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ครับ

สัญญาณเตือนภัยใกล้ตัว: ลูกกำลังขาดน้ำ สังเกตจากตรงไหนดี?

เด็กเล็กๆ โดยเฉพาะทารกและเด็กวัยเตาะแตะ ยังไม่สามารถบอกเราได้หรอกครับว่าตอนนี้เขากระหายน้ำแค่ไหน หน้าที่ของเราจึงเป็นการสังเกตความเปลี่ยนแปลงทางร่างกายที่ฟ้องออกมา

เช็กความแห้งของร่างกายลูกน้อย

• ปากและลิ้นแห้ง: ริมฝีปากแห้งแตก น้ำลายน้อย หรือเวลาลูกร้องไห้แทบไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย
• ผ้าอ้อมแห้งสนิทผิดปกติ: ในเด็กทารก หากผ่านไป 4 ถึง 6 ชั่วโมงแล้วผ้าอ้อมยังแห้งสนิท ไม่มีปัสสาวะเลย นั่นคือสัญญาณเตือนสีแดงแล้วครับว่าร่างกายขาดน้ำ
• กระหม่อมบุ๋ม: สำหรับเด็กทารก ลองสังเกตบริเวณกระหม่อมด้านบนดูครับ ถ้าบุ๋มลงไปลึกกว่าปกติ แสดงว่าปริมาณน้ำในร่างกายลดลงมาก

เช็กความสดใสและพลังงานของลูก

นอกจากเรื่องความชุ่มชื้นของร่างกายแล้ว ภาวะขาดน้ำในเด็ก ยังส่งผลต่อระบบประสาทและพลังงานโดยตรงครับ ลูกจะดูซึมลง ไม่ร่าเริง เล่นน้อยลง เรียกแล้วไม่ค่อยสนใจ หรือบางคนอาจจะงอแงผิดปกติแบบปลอบยาก ซึ่งอาการซึมเหล่านี้เกิดขึ้นเพราะเลือดไปเลี้ยงสมองลดลงจากการที่ปริมาตรเลือดในร่างกายลดลงนั่นเองครับ

วิธีแก้ปัญหาเฉพาะหน้าเมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำ

ถ้ารู้สึกว่าลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำในระดับน้อยถึงปานกลาง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปครับ

เลือกเครื่องดื่มให้ถูกวิธี

• เกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS): ควรให้จิบน้ำเกลือแร่ชนิดผงละลายน้ำสำหรับเด็กโดยเฉพาะ ห้ามใช้เกลือแร่สำหรับนักกีฬาเด็ดขาด เพราะมีความเข้มข้นของน้ำตาลและเกลือแร่สูงเกินไป ซึ่งจะทำให้ท้องเสียแย่ลง
• จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง: อย่าให้ลูกดื่มทีเดียวหมดขวดหรือหมดแก้ว เพราะจะกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำออกมาอีก ให้ใช้ช้อนชาป้อนหรือให้จิบทีละนิดทุกๆ 5 ถึง 10 นาที
• นมแม่หรือนมเดิมยังทานต่อได้: หากเป็นทารกที่ดื่มนมแม่ สามารถให้เข้าเต้าต่อได้เรื่อยๆ หรือเด็กโตที่ดื่มนมวัว ให้ผสมเจือจางลงเล็กน้อยในช่วงแรกที่มีอาการท้องเสีย

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรปล่อยให้อาการแย่ลงที่บ้าน หากพบว่าลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรพาไปพบแพทย์ในทันทีครับ

• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่ดื่มน้ำหรือกินอะไรเข้าไป: ทำให้ไม่สามารถชดเชยน้ำทางปากได้เลย
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหมดสติ: เป็นสัญญาณเตือนว่าสมองขาดน้ำและเกลือแร่รุนแรง
• หายใจหอบลึก หรือชีพจรเต้นเร็วมาก: ร่างกายเริ่มเข้าสู่ภาวะช็อก
• ผิวหนังเหี่ยวย่น: เมื่อใช้นิ้วหยิกที่ผิวหนังหน้าท้องแล้วผิวไม่เด้งคืนตัวทันที แสดงว่าขาดน้ำขั้นวิกฤต