ภาวะขาดน้ำในเด็ก: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องหมั่นสังเกต

ลูกน้อยเสียน้ำจากสาเหตุไหนได้บ้าง

เวลาลูกน้อยมีอาการป่วยโดยเฉพาะไข้หวัด ท้องเสีย หรืออาเจียน สิ่งที่หมอมักจะกังวลเป็นอันดับต้นๆ คือ ภาวะขาดน้ำในเด็ก เพราะร่างกายของเด็กเล็กมีสัดส่วนของน้ำสูงกว่าผู้ใหญ่ เมื่อมีการสูญเสียน้ำออกจากร่างกายไม่ว่าจะผ่านทางอุจจาระ อาเจียน หรือการระเหยผ่านเหงื่อจากไข้สูง ร่างกายที่เล็กจิ๋วจะปรับตัวได้ยากกว่าผู้ใหญ่ หากปล่อยทิ้งไว้นานอาจนำไปสู่ภาวะช็อกได้โดยไม่รู้ตัว

สังเกตอย่างไรว่าลูกเริ่มขาดน้ำแล้ว

พ่อแม่สามารถสังเกตความผิดปกติได้จากสัญญาณเตือนที่ร่างกายแสดงออกมา ซึ่งแบ่งระดับความรุนแรงได้ดังนี้

• สังเกตจากผ้าอ้อม: หากพบว่าลูกปัสสาวะน้อยลง หรือในเด็กที่ใส่ผ้าอ้อมแล้วพบว่าผ้าอ้อมแห้งสนิทต่อเนื่องนานกว่า 6 ชั่วโมง นั่นคือสัญญาณว่าน้ำในร่างกายเริ่มไม่พอ
• ความชุ่มชื้นในช่องปาก: ลองสังเกตภายในปากและลิ้นของลูก หากดูแห้งผาก ไม่มีความมันวาวของน้ำลายเหมือนปกติ หรือเวลาร้องไห้แล้วไม่มีน้ำตาไหลออกมาเลย ให้ตั้งข้อสังเกตไว้ก่อนว่าอาจเกิดภาวะขาดน้ำ
• ลักษณะของกระหม่อมและดวงตา: ในเด็กทารกที่กระหม่อมยังไม่ปิด หากกระหม่อมบุ๋มลงไปผิดปกติ หรือดวงตาดูโหลลึกกว่าเดิม ถือเป็นอาการที่บ่งบอกว่าร่างกายขาดน้ำในระดับที่ต้องรีบดูแล

เมื่อไรที่ลูกเริ่มซึมหรือดูผิดปกติ

อาการขาดน้ำไม่ได้แสดงออกแค่เรื่องของน้ำในร่างกายเท่านั้น แต่จะส่งผลถึงพฤติกรรมด้วย หากลูกมีอาการเพลียมาก ดูซึมผิดปกติ ไม่ค่อยเล่น หรือในรายที่มีอาการหนักจะดูอ่อนแรงจนแทบไม่ตอบสนองต่อสิ่งเร้า รอบดวงตาดูคล้ำลง ผิวหนังดูแห้งและไม่มีความยืดหยุ่น (เมื่อหยิกเบาๆ ที่หน้าท้องแล้วผิวหนังไม่คืนตัวกลับที่เดิมทันที) อาการเหล่านี้เป็นสัญญาณอันตรายที่บ่งบอกว่าร่างกายสูญเสียน้ำไปมากแล้ว

วิธีจัดการเบื้องต้นและการดูแลที่ถูกต้อง

หัวใจสำคัญคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป หากลูกยังมีสติและจิบน้ำได้ หมอแนะนำให้ใช้สารละลายเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ซึ่งมีสัดส่วนของน้ำตาลและเกลือที่เหมาะสม โดยค่อยๆ ป้อนทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง อย่าพยายามป้อนรวดเดียวในปริมาณมากเพราะจะกระตุ้นให้อาเจียนออกมาอีก หากเป็นทารกที่กินนมแม่ ควรให้ดูดนมแม่บ่อยครั้งขึ้น เพราะนมแม่มีส่วนประกอบของน้ำและสารอาหารที่ช่วยสร้างสมดุลได้ดีที่สุด

อาการแบบไหนที่ต้องพาลูกไปพบแพทย์ทันที

ถ้าพ่อแม่ดูแลเบื้องต้นแล้วอาการไม่ดีขึ้น อย่ารอช้าที่จะพาลูกมาพบแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการเหล่านี้

• ลูกอาเจียนทุกครั้งที่กินหรือดื่มอะไรลงไป ทำให้ไม่สามารถรักษาอาการขาดน้ำด้วยการป้อนเองได้
• ถ่ายเหลวหรืออาเจียนรุนแรงต่อเนื่องหลายครั้ง
• มีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด ปลุกตื่นยาก หรือพูดจาสับสน
• ไข้สูงมากและไม่มีทีท่าว่าจะลดลง
• มีอาการริมฝีปากแห้งจัด ผิวหนังแห้ง หรือไม่มีปัสสาวะเลยนานเกิน 8-12 ชั่วโมง

การเฝ้าสังเกตและรีบแก้ไขตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้ลูกน้อยผ่านพ้นภาวะนี้ไปได้อย่างปลอดภัย โดยไม่ต้องถึงมือหมอในสถานการณ์ฉุกเฉิน