ภาวะขาดน้ำในเด็ก: ลูกน้อยกำลังส่งสัญญาณเตือนอะไรที่คุณแม่ต้องรีบรู้?

ลูกไม่สบายตัว อาเจียน ท้องเสีย: สัญญาณเตือนภัยเงียบเรื่องภาวะขาดน้ำในเด็ก

เวลาที่ลูกตัวร้อน ท้องเสีย หรืออาเจียนติดต่อกันหลายๆ รอบ สิ่งที่คุณแม่มักกังวลใจเป็นอันดับแรกคือไข้จะสูงไหม หรือลูกจะกินข้าวไม่ได้หรือเปล่า แต่ในมุมมองของหมอ มีอีกหนึ่งเรื่องที่น่ากลัวและอันตรายไม่แพ้กัน นั่นก็คือ ภาวะขาดน้ำในเด็ก ครับ เพราะร่างกายของเด็กเล็กมีสัดส่วนของน้ำมากกว่าผู้ใหญ่ เมื่อสูญเสียของเหลวออกไปจากร่างกายไม่ว่าจะเป็นทางอาเจียน ท้องเสีย หรือเหงื่อออกมากจากไข้สูง ร่างกายของแกจึงแห้งและช็อกได้เร็วกว่าที่เราคิดมาก

น้ำในร่างกายเด็กหายไปไหนได้เร็วขนาดนั้น?

เด็กๆ ไม่ใช่ผู้ใหญ่ตัวเล็กๆ ครับ กลไกการเก็บกักน้ำในร่างกายยังทำงานได้ไม่สมบูรณ์เท่าผู้ใหญ่ เวลาที่เด็กท้องเสียหรืออาเจียน น้ำและเกลือแร่จึงถูกขับออกไปจากร่างกายอย่างรวดเร็ว ลองนึกภาพตามง่ายๆ ว่า ถ้าเด็กน้ำหนักลดลงไปนิดเดียวจากอาการท้องเสีย สำหรับผู้ใหญ่อาจจะแค่เพลียๆ แต่สำหรับเด็กเล็ก ภาวะขาดน้ำในเด็ก อาจหมายถึงความดันโลหิตตก เลือดไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญไม่พอ และเกิดภาวะช็อกที่เป็นอันตรายถึงชีวิตได้เลยทีเดียว

ลูกกำลังขาดน้ำหรือเปล่า? สังเกตอาการเหล่านี้ให้ดี

คุณแม่หลายคนมักรอให้ลูกบอกว่ากระหายน้ำ แต่ในความเป็นจริง เด็กเล็กยังบอกไม่ได้ หรือบางทีงอแงจนเราแยกไม่ออก หมอขอแนะนำวิธีเช็กอาการง่ายๆ ที่คุณแม่สามารถดูได้ด้วยตัวเองที่บ้านครับ

• เช็กผ้าอ้อม: ถ้าลูกใส่ผ้าอ้อมแล้วผ่านไป 4 ถึง 6 ชั่วโมง หรือครึ่งวันแล้วผ้าอ้อมยังแห้งสนิท ไม่มีฉี่ออกมาเลย นั่นคือสัญญาณเตือนสีแดงแล้วครับว่าร่างกายเริ่มขาดน้ำ
• เวลาลูกร้องไห้: สังเกตดูว่ามีน้ำตาไหลออกมาไหม หรือตาแห้งสนิทไม่มีน้ำตา
• ปากและลิ้น: ริมฝีปากแห้ง แตก หรือลิ้นดูแห้งกราก ไม่มีความชุ่มชื้น
• กระหม่อมบุ๋ม: ในเด็กทารก ลองเอามือแตะเบาๆ ที่บริเวณกระหม่อมด้านบน ถ้าพบว่ายุบลงไปมากกว่าปกติ
• ซึมลง: ลูกดูอ่อนเพลีย ไม่ร่าเริง เล่นน้อยลง หรือปลุกตื่นยากกว่าเดิม

วิธีรับมือเมื่อลูกเริ่มมีอาการขาดน้ำเบื้องต้น

หากคุณแม่พบว่าลูกเริ่มมีอาการเข้าข่าย ภาวะขาดน้ำในเด็ก ในระดับที่ไม่รุนแรง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการชดเชยน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป

เกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) สำคัญอย่างไร ทำไมห้ามให้เกลือแร่นักกีฬา?

หลายบ้านมักเอาเกลือแร่ของคนออกกำลังกายมาให้ลูกกิน ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ผิดมหันต์ครับ เกลือแร่ออกกำลังกายมีปริมาณน้ำตาลและเกลือแร่ที่เข้มข้นเกินไปสำหรับลำไส้เด็ก ซึ่งอาจทำให้ท้องเสียหนักกว่าเดิม สิ่งที่ถูกต้องคือการใช้ผงน้ำตาลเกลือแร่สำหรับเด็ก หรือที่เรียกว่า ORS (Oral Rehydration Salt) นำมาละลายน้ำตามสัดส่วนที่ระบุข้างซอง

เทคนิคป้อนน้ำทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง

เวลาที่ลูกอาเจียนหรือท้องเสีย การให้ลูกดื่มน้ำทีละแก้วโตๆ จะกระตุ้นให้อาเจียนออกมาอีก หมอแนะนำให้ใช้ช้อนชาค่อยๆ ป้อนน้ำเปล่า หรือเกลือแร่ทีละช้อน ทุกๆ 5 ถึง 10 นาที วิธีนี้จะช่วยให้กระเพาะอาหารของเด็กค่อยๆ ดูดซึมน้ำเข้าไปได้โดยไม่ไปกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบพาลูกส่งโรงพยาบาลด่วน?

หากทำตามวิธีเบื้องต้นแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือมีสัญญาณอันตรายเหล่านี้ปรากฏขึ้น คุณแม่ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด ต้องรีบพาไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุดครับ

• อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กินน้ำหรืออาหารลงไป แม้แต่คำเดียวก็ไม่ยอมรับ
• ลูกซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือมีอาการสับสน
• หายใจหอบลึก หรือหายใจเร็วกว่าปกติ
• ตัวลาย มือเท้าเย็นจัด ชีพจรเต้นเร็วแต่เบา
• มีไข้สูงร่วมกับอาการคอแข็งหรือชัก

การรักษาในโรงพยาบาลแพทย์อาจพิจารณาให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำ (ให้น้ำเกลือ) เพื่อแก้ไข ภาวะขาดน้ำในเด็ก ได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัยที่สุดครับ