เช็กด่วน! อาการซึมและระดับความรู้สึกตัวผิดปกติ สัญญาณเตือนภัยที่รอช้าไม่ได้

ลูกหลานเรียกแล้วไม่ค่อยตื่น หรือนอนซึมผิดปกติ อย่าเพิ่งคิดว่าแค่เพลีย

เวลาที่เราเห็นคนในครอบครัว โดยเฉพาะผู้สูงอายุ นอนหลับนานผิดปกติ เรียกแล้วตื่นช้า ตอบสนองช้า หรือพูดจาไม่ค่อยรู้เรื่อง หลายคนมักเข้าใจว่าเป็นเพราะเขาเพลียจากการเดินทางหรือนอนไม่พอ แต่อยากให้ลองสังเกตให้ดีครับ เพราะอาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ความเหนื่อยล้าธรรมดา แต่เป็นสัญญาณเตือนจากสมองว่ากำลังมีภาวะ ความผิดปกติของระดับความรู้สึกตัว ซึ่งเป็นเรื่องเร่งด่วนทางการแพทย์ที่ต้องระวังให้มาก

ความผิดปกติของระดับความรู้สึกตัวคืออะไร และทำไมถึงอันตราย?

ในภาวะปกติ สมองของเราตื่นตัวและรับรู้สิ่งรอบตัวได้ดี แต่เมื่อเกิดโรคหรือความผิดปกติบางอย่างขึ้น สมองส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมการตื่นตัวและการรับรู้ทำงานได้ลดลง ทำให้ระดับความตื่นตัวตกลงไปจากเดิม ซึ่งทางการแพทย์เราไม่ได้มองแค่เรื่องหลับหรือไม่หลับ แต่เรามองถึงการตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นรอบตัวด้วย อาการนี้มักไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มีสาเหตุซ่อนอยู่เบื้องหลังเสมอ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาจากตัวสมองเอง หรือความผิดปกติของระบบอื่นๆ ในร่างกายที่ส่งผลกระทบมาถึงสมอง

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้คนใกล้ตัวมีอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด

เวลาที่หมอเจอคนไข้มีอาการซึมหรือระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนไป สาเหตุที่เราจะนึกถึงและต้องรีบตรวจหาบ่อยๆ มีดังนี้ครับ:

• โรคทางสมองโดยตรง: เช่น เส้นเลือดสมองตีบหรือแตก เลือดออกในสมอง เนื้องอกในสมอง หรือการติดเชื้อในเยื่อหุ้มสมอง
• ภาวะติดเชื้อรุนแรง: เช่น ติดเชื้อในกระแสเลือด ปอดบวม หรือทางเดินปัสสาวะอักเสบ ซึ่งในผู้สูงอายุ มักจะมาด้วยอาการซึมลงโดยที่ไม่มีไข้สูงให้เห็นชัดเจน
• เกลือแร่ในร่างกายหรือระดับน้ำตาลผิดปกติ: น้ำตาลในเลือดต่ำเกินไป หรือสูงจนเกิดภาวะกรดไหลย้อนในเลือด ภาวะโซเดียมในเลือดต่ำหรือสูงเกินไป
• ผลข้างเคียงจากยา: การกินยานอนหลับ ยาแก้แพ้บางชนิด หรือการใช้ยาเกินขนาดโดยไม่ตั้งใจ
• ภาวะขาดออกซิเจน: จากโรคปอดหรือหัวใจกำเริบ ทำให้สมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ

วิธีสังเกตอาการเตือนเบื้องต้นก่อนที่จะสายเกินแก้

เราสามารถสังเกตคนใกล้ตัวได้จากพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากเดิม แม้ว่าเขายังไม่ถึงขั้นหมดสติก็ตาม อาการเหล่านี้ฟ้องว่าระดับความรู้สึกตัวเริ่มมีปัญหาแล้วครับ

• เรียกชื่อแล้วไม่ค่อยหัน หรือต้องเขย่าตัวแรงๆ ถึงจะลืมตาขึ้นมามอง
• ตอบคำถามไม่ตรงประถาม ถามชื่อจำไม่ได้ หรือพูดจาสับสนวกวน
• เผลอหลับระหว่างคุย หรือหลับตลอดเวลาปลุกไม่ค่อยตื่น
• การเคลื่อนไหวร่างกายช้าลงอย่างเห็นได้ชัด หรือแรงมือน้อยลง
• บางคนอาจมีอาการกระสับกระส่าย เอะอะโวยวาย หรือเพ้อร่วมด้วย ซึ่งก็ถือเป็นความผิดปกติของระดับความรู้สึกตัวเช่นกัน

อาการแบบไหนที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

ถ้าพบว่าคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินโดยเร็วที่สุด:

• ซึมมากจนปลุกไม่ตื่น หรือหมดสติไปเลย
• มีอาการชักเกร็ง หรือกระตุกตามร่างกาย
• ปากเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่งอย่างฉับพลัน
• หายใจหอบเหนื่อย หายใจผิดจังหวะ หรือริมฝีปากเขียวคล้ำ
• มีไข้สูงร่วมกับคอแข็ง

วิธีดูแลเบื้องต้นและการรักษาจากคุณหมอ

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล สิ่งสำคัญที่สุดคือการหาสาเหตุที่แท้จริง ทีมแพทย์จะทำการตรวจเลือด เอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง หรือตรวจหาสารคัดหลั่ง เพื่อดูว่าความผิดปกตินั้นเกิดจากอะไร และให้การรักษาตามสาเหตุนั้นๆ เช่น ให้ยาปฏิชีวนะหากมีการติดเชื้อ ปรับระดับเกลือแร่ในเลือดให้กลับมาปกติ หรือผ่าตัดในกรณีที่มีเลือดออกในสมอง หน้าที่ของเราในฐานะคนใกล้ตัวคือการให้ข้อมูลกับหมอให้ได้มากที่สุดว่า ก่อนหน้านี้ผู้ป่วยกินยาอะไรไปบ้าง มีโรคประจำตัวอะไร หรือมีเหตุการณ์กระทบกระแทกที่ศีรษะหรือไม่ เพื่อช่วยให้การวินิจฉัยรวดเร็วและแม่นยำที่สุดครับ