เจาะลึกภาวะเข่าโก่งและข้อเข่าผิดรูปจากความเสื่อม สัญญาณเตือนที่คนวัยเก๋าไม่ควรละเลย

ทำไมจู่ๆ ขาถึงเริ่มโก่ง หรือเข่าเริ่มเบี้ยวผิดรูปไป

เวลาคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอที่คลินิก แล้วบอกว่ารู้สึกว่าขาตัวเองเริ่มเปลี่ยนไป เดินแล้วขัดๆ หรือมองกระจกแล้วเห็นว่าเข่าไม่ได้เป็นเส้นตรงเหมือนเมื่อก่อน หมอมักจะอธิบายว่า นี่คือผลพวงจาก ภาวะเข่าโก่งและข้อเข่าผิดรูปจากความเสื่อม ที่ค่อยๆ ก่อตัวขึ้นตามอายุการใช้งานของข้อเข่า เมื่อกระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอลงจนบางเฉียบ แรงกระแทกจากการเดินในแต่ละวันก็จะไปลงที่จุดใดจุดหนึ่งของเข่ามากขึ้นเรื่อยๆ จนข้อเข่าเกิดการยุบตัวและเปลี่ยนรูปร่างไปในที่สุด

สังเกตอย่างไรว่าเข่าเราเริ่มมีปัญหา

หลายคนอาจคิดว่าแค่ปวดเข่าธรรมดา แต่ความจริงแล้วภาวะนี้มักมาพร้อมกับสัญญาณเตือนที่ชัดเจน หากสังเกตตัวเองดีๆ จะพบอาการเหล่านี้

• รูปร่างของขาเปลี่ยนไปชัดเจน โดยเฉพาะลักษณะเข่าที่กางออกเหมือนวงเล็บ
• เวลาเดินลงน้ำหนักจะมีเสียงดังกรอบแกรบภายในเข่า
• มีอาการปวดตื้อๆ ลึกๆ บริเวณข้อเข่า โดยเฉพาะเวลาขึ้นลงบันไดหรือลุกนั่ง
• เข่าเริ่มบวมและตึงขยับลำบากในช่วงเช้าที่เพิ่งตื่นนอน

กลไกความเสื่อมที่ทำให้ขาโก่งผิดรูป

ร่างกายคนเราฉลาดแต่ก็เสื่อมสภาพตามเวลา เมื่อผิวกระดูกอ่อนด้านในของเข่าสึกหรอเร็วกว่าด้านนอก ข้อเข่าจะสูญเสียความสมดุล เมื่อรับน้ำหนักตัวมากๆ ต่อเนื่องเป็นสิบปี กระดูกฝั่งที่สึกหรอจะถูกกดทับจนยุบลง ทำให้ขาข้างนั้นค่อยๆ โก่งออกด้านข้างเหมือนคันธนู ซึ่งในทางการแพทย์เราเรียกว่าภาวะเข่าโก่งจากข้อเสื่อม ยิ่งปล่อยไว้นาน การเดินก็จะยิ่งผิดปกติ และส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังสะโพกและหลังส่วนล่างตามมาด้วย

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อถนอมเข่าไม่ให้ทรุดไปกว่าเดิม

หากตรวจพบภาวะเริ่มต้น หมอมักจะแนะนำให้ปรับการใช้ชีวิตเป็นอันดับแรก ซึ่งช่วยยืดอายุการใช้งานของเข่าได้ดีมาก

• ลดน้ำหนักตัว เพื่อลดภาระการแบกรับน้ำหนักของข้อเข่าโดยตรง
• หลีกเลี่ยงการนั่งยองๆ นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งพับเพียบ ซึ่งเป็นท่าที่ทำลายผิวกระดูกข้อเข่ามากที่สุด
• ออกกำลังกายในน้ำหรือปั่นจักรยานเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า โดยไม่สร้างแรงกระแทกให้กับข้อ

เมื่อไหร่ที่การรักษาด้วยยาหรือกายภาพไม่เพียงพอ

ถ้าคนไข้เริ่มเดินลำบากจนเสียคุณภาพชีวิต หรือภาวะเข่าโก่งรุนแรงจนขาเสียรูปทรงไปมาก หมอจะพิจารณาการรักษาในขั้นถัดไป ซึ่งอาจรวมถึงการฉีดสารน้ำหล่อลื่นข้อเข่า หรือในรายที่เป็นหนัก การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมจะเป็นทางเลือกสุดท้ายที่ช่วยให้กลับมาเดินได้ปกติและไร้ความเจ็บปวดอีกครั้ง การรักษาที่ถูกจุดจะช่วยคืนความมั่นใจในการเคลื่อนไหวให้กับคนไข้ได้ดีที่สุด