ทำไมฉีดวัคซีนแล้วยังติดเชื้อได้? มาทำความเข้าใจเรื่องการจัดการความคาดหวังของผู้ป่วยกัน

วัคซีนไม่ใช่เกราะวิเศษที่กันได้ร้อยเปอร์เซ็นต์

หลายคนมักเดินเข้ามาถามหมอด้วยความกังวลใจหลังจากไปรับวัคซีนมาว่า ทำไมฉีดแล้วถึงยังเห็นข่าวคนติดเชื้อ หรือตัวคนไข้เองกลับมาเป็นไข้หวัด ทั้งที่เพิ่งฉีดวัคซีนไปไม่นาน หมอเข้าใจดีครับว่าความคาดหวังแรกเริ่มของเราทุกคนคือการฉีดแล้วจบ ไม่ต้องป่วย ไม่ต้องเจ็บอีกเลย แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ การจัดการความคาดหวังของผู้ป่วย ถือเป็นเรื่องสำคัญพอๆ กับตัววัคซีนเอง เพราะวัคซีนไม่ได้ทำหน้าที่เหมือนโล่กันกระสุน แต่ทำหน้าที่เหมือนการซ้อมรบให้ระบบภูมิคุ้มกันร่างกายรู้จักหน้าตาของเชื้อโรคมากกว่า

กลไกที่ร่างกายใช้รับมือกับเชื้อโรคหลังฉีดวัคซีน

เมื่อเราได้รับวัคซีน ร่างกายจะเริ่มสร้างหน่วยความจำให้กับเซลล์เม็ดเลือดขาว เพื่อให้จำหน้าตาเชื้อโรคได้ แต่ความแข็งแกร่งของแต่ละคนไม่เท่ากันครับ ปัจจัยเรื่องอายุ โรคประจำตัว หรือแม้แต่ความเครียดและการพักผ่อน ต่างมีผลต่อการสร้างภูมิคุ้มกันทั้งสิ้น ดังนั้นประสิทธิภาพของวัคซีนจึงมีตัวเลขกำกับไว้เสมอ ไม่ว่าจะเป็น 70, 80 หรือ 90 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งนั่นหมายความว่ายังมีโอกาสเล็กน้อยที่เราจะติดเชื้อได้ แต่สิ่งที่วัคซีนทำได้ดีเยี่ยมเสมอคือ การลดโอกาสป่วยหนัก ลดการนอนโรงพยาบาล และลดความเสี่ยงในการเสียชีวิต ซึ่งเป็นจุดประสงค์หลักที่เราต้องการ

ทำไมเราถึงยังติดเชื้อได้แม้จะป้องกันตัวอย่างดี

บางครั้งคนไข้มักถามหมอว่า ทำไมถึงยังติดเชื้อทั้งที่ฉีดวัคซีนครบและดูแลตัวเองดีแล้ว คำตอบคือเชื้อโรคมีการเปลี่ยนแปลงหน้าตาอยู่ตลอดเวลา หรือที่เรียกว่าการกลายพันธุ์ บางครั้งเชื้อที่เข้ามาใหม่หลบหลีกภูมิคุ้มกันที่เรามีอยู่ได้ ทำให้เรามีอาการป่วยขึ้นมาได้ แต่สิ่งหนึ่งที่หมออยากให้สังเกตคือ อาการของผู้ที่ได้รับวัคซีนเทียบกับคนที่ไม่ได้รับจะแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง คนที่ได้รับวัคซีนมักมีอาการเพียงเล็กน้อย เหมือนไข้หวัดธรรมดาและหายได้เร็วกว่ามาก

มุมมองใหม่: มองวัคซีนให้เป็นตัวช่วยลดความรุนแรง

การปรับจูนความคิดให้มองว่าวัคซีนคืออุปกรณ์ช่วยชีวิต ไม่ใช่อุปกรณ์ป้องกันแบบเบ็ดเสร็จ จะช่วยลดความตื่นตระหนกและลดความผิดหวังเมื่อเกิดการติดเชื้อขึ้นจริง หมออยากแนะนำให้ทุกคนมองว่า การจัดการความคาดหวังของผู้ป่วย ในแง่นี้จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างสมดุลขึ้น การดูแลสุขอนามัยพื้นฐานอย่างการล้างมือ สวมหน้ากากอนามัย และรักษาร่างกายให้แข็งแรง ยังคงเป็นสิ่งที่ต้องทำควบคู่ไปกับการฉีดวัคซีนอย่างขาดไม่ได้

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอหากมีอาการป่วยหลังได้รับวัคซีน

แม้จะมีความเข้าใจเรื่องประสิทธิภาพวัคซีนแล้ว แต่ไม่ได้หมายความว่าเราจะละเลยอาการป่วยได้ หากคุณพบอาการดังต่อไปนี้ หมอแนะนำให้รีบเข้ามาปรึกษาเพื่อความปลอดภัย:

• มีไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วัน หรือไข้ไม่ลดลงแม้จะทานยาลดไข้แล้ว
• มีอาการหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือแน่นหน้าอก
• อาการป่วยดูรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน
• มีโรคประจำตัวที่อาจทำให้เกิดความเสี่ยงสูงเมื่อติดเชื้อ