ตรวจเลือด vs ตรวจปัสสาวะ แบบไหนแม่นยำกว่ากัน? เรื่องที่หมออยากเล่าให้ฟัง

ทำไมตรวจปัสสาวะขีดเดียว แต่พอเจาะเลือดกลับเจอผลบวก?

หลายคนเคยเจอประสบการณ์ชวนสับสน เมื่อซื้อชุดตรวจปัสสาวะมาตรวจเองที่บ้านแล้วขึ้นขีดเดียว แต่พอมาพบหมอที่คลินิกและทำการเจาะเลือด ผลกลับออกมาตรงกันข้าม สิ่งนี้ไม่ได้แปลว่าชุดตรวจปัสสาวะเสียเสมอไป แต่เกิดจากกลไกการทำงานทางร่างกายที่ส่งผลต่อการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการอย่างมีนัยสำคัญ

ความแม่นยำของการตรวจเลือดเทียบกับการตรวจปัสสาวะ ต่างกันตรงไหนบ้าง

เมื่อพูดถึง ความแม่นยำของการตรวจเลือดเทียบ กับการตรวจปัสสาวะ ต้องเข้าใจก่อนว่ามวลสารที่นำมาตรวจนั้นเดินทางมาจากคนละจุดของร่างกาย แม้ทั้งสองวิธีจะเป็นเครื่องมือสำคัญในการวินิจฉัยโรค แต่ก็มีจุดเด่นและข้อจำกัดที่ต่างกันอย่างชัดเจน

1. เลือดบอกสิ่งที่เป็นปัจจุบัน ปัสสาวะบอกสิ่งที่ร่างกายขับออก

เลือดทำหน้าที่หมุนเวียนนำฮอร์โมน สารอาหาร สารเคมี และเชื้อโรคไปเลี้ยงทั่วร่างกาย การเจาะเลือดจึงเป็นการเช็กสิ่งที่เป็นปัจจุบัน ณ วินาทีนั้นอย่างตรงไปตรงมา ส่วนปัสสาวะคือของเสียที่ผ่านการกรองจากไตแล้วนำมาพักไว้ในกระเพาะปัสสาวะ สิ่งที่ตรวจพบในปัสสาวะจึงเป็นผลลัพธ์ย้อนหลัง และความเข้มข้นมักเปลี่ยนแปลงตามปริมาณน้ำที่ดื่มในแต่ละวัน

2. ความไวในการตรวจเจอมวลสารปริมาณน้อย

ในแง่ของความไวทางห้องปฏิบัติการ (Sensitivity) การตรวจเลือดชนะอย่างเห็นได้ชัด เพราะเครื่องมือสามารถตรวจจับโมเลกุลของสาร ฮอร์โมน หรือการอักเสบในปริมาณที่เล็กน้อยมากได้ ในขณะที่สารเหล่านั้นต้องมีปริมาณมากพอในเลือดก่อน ถึงจะสะสมและเล็ดลอดผ่านระบบกรองของไตออกมาในปัสสาวะให้ตรวจเจอได้

เคสไหนที่หมอจะเลือกเจาะเลือด และเคสไหนตรวจแค่ปัสสาวะก็เอาอยู่

ในการทำงานจริง หมอไม่ได้สั่งเจาะเลือดทุกครั้ง และไม่ได้ใช้การตรวจปัสสาวะแทนการตรวจเลือดในทุกโรค แต่จะเลือกตามความเหมาะสมของอาการ

• การตรวจตั้งครรภ์: หากต้องการทราบผลเร็วที่สุดหลังปฏิสนธิเพียงไม่กี่วัน การเจาะเลือดหาค่าฮอร์โมน hCG จะให้ความแม่นยำสูงมากและบอกระดับฮอร์โมนเป็นตัวเลขได้ชัดเจน แต่ถ้าอายุครรภ์พ้นช่วง 2-3 สัปดาห์แรกไปแล้ว การตรวจปัสสาวะก็ให้ความแม่นยำสูงพอที่ไม่จำเป็นต้องเจ็บตัวเจาะเลือด
• การตรวจเบาหวานและการทำงานของไต: การเจาะเลือดใช้ดูระดับน้ำตาล ณ ปัจจุบัน (Fasting Blood Sugar) และค่าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ซึ่งแม่นยำที่สุด ส่วนการตรวจปัสสาวะ หมอจะใช้เพื่อดูว่ามีไข่ขาว (อัลบูมิน) รั่วออกมาหรือไม่ เพื่อประเมินว่าไตเริ่มเสื่อมจากเบาหวานแล้วหรือยัง
• การติดเชื้อในร่างกาย: หากสงสัยการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ การตรวจปัสสาวะคือตรงจุดที่สุด แต่หากสงสัยการติดเชื้อในกระแสเลือดหรืออวัยวะภายใน การเจาะเลือดตรวจเม็ดเลือดขาวและค่าการอักเสบจะให้ข้อมูลที่แม่นยำกว่า

เตรียมตัวอย่างไรก่อนตรวจ ให้ได้ผลแล็บแม่นยำที่สุด

ไม่ว่าจะตรวจเลือดหรือตรวจปัสสาวะ การเตรียมตัวที่ถูกต้องมีผลต่อความแม่นยำของผลแล็บอย่างมาก

วิธีเตรียมตัวสำหรับการเจาะเลือด

หากมีรายการตรวจน้ำตาลหรือไขมัน ควรอดอาหารและน้ำ (จิบน้ำเปล่าได้เล็กน้อย) อย่างน้อย 8-12 ชั่วโมงตามคำแนะนำของหมอ หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักก่อนเจาะเลือดเพราะอาจทำให้ค่าเอนไซม์กล้ามเนื้อผิดปกติได้

วิธีเก็บปัสสาวะให้ได้ผลแม่นยำ

ควรเก็บปัสสาวะช่วงกลาง (Mid-stream urine) โดยปล่อยปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อน แล้วค่อยเก็บปัสสาวะช่วงกลางใส่ภาชนะ เพื่อป้องกันแบคทีเรียหรือเซลล์ผิวหนังบริเวณส่วนปลายปนเปื้อนลงไป ซึ่งอาจทำให้ผลตรวจปัสสาวะคลาดเคลื่อนได้