เวลาที่ตรวจคนไข้ที่เป็นโรคกระดูกพรุนในวัยสูงอายุ หลายคนมักจะถามหมอด้วยความสงสัยว่า ทำไมตอนสาวๆ หรือตอนหนุ่มๆ ไม่เห็นเคยล้มแรง ทำไมกระดูกถึงหักง่ายจัง คำตอบมักจะย้อนกลับไปไกลถึงสิ่งที่เราสะสมกันมาตั้งแต่ตอนเป็นเด็ก เพราะช่วงวัยเด็กและวัยรุ่นเปรียบเสมือนช่วงเวลาทอง ที่ร่างกายกำลังสร้างโครงสร้างบ้านหรือตึกสูง ถ้าเราวางรากฐานให้แน่นหนาตั้งแต่วันนี้ ลูกหลานของเราจะมีเงินเก็บในธนาคารกระดูกที่หนาแน่นพอจะใช้ไปจนแก่เฒ่า
วัยเด็กคือช่วงเวลาเดียวในชีวิต ที่เราสร้างกระดูกให้หนาแน่นสูงสุดได้
ในทางการแพทย์ เราเรียกช่วงเวลานี้ว่าช่วงสะสมมวลกระดูกสูงสุด หรือ Bone Mass Peak ร่างกายของเด็กๆ จะมีกระบวนการสร้างเนื้อกระดูกใหม่เร็วกว่าการทำลายกระดูกเก่า ยิ่งในช่วงวัยรุ่นที่เป็นช่วงกระโดดโตเร็ว กระดูกจะยาวและหนาขึ้นอย่างเห็นได้ชัด หากเด็กๆ ได้รับสารอาหารที่ถูกต้องและมีการออกกำลังกายที่เหมาะสม มวลกระดูกจะสะสมพอกพูนจนถึงจุดสูงสุดประมาณช่วงอายุยี่สิบต้นๆ หลังจากนั้นความสามารถในการสร้างจะเริ่มลดลง ดังนั้น ช่วงวัยเด็กจึงเป็นโอกาสเดียวที่พ่อแม่จะช่วยล็อกความแข็งแรงนี้ไว้ให้ลูก
สารอาหารมื้อสำคัญ ที่ไม่ใช่แค่วิตามินดีกับแคลเซียมทั่วไป
พูดถึงกระดูก ใครๆ ก็คิดถึงนมและแคลเซียม แต่ในความเป็นจริง การสร้างกระดูกให้แข็งแรงไม่ได้อาศัยแค่นมวัวเพียงอย่างเดียว ร่างกายต้องการทีมเวิร์คของสารอาหารหลายตัวที่ทำงานร่วมกัน
- แคลเซียมตัวเอกของเรื่อง: แหล่งอาหารไม่ได้มีแค่ในนมสดเท่านั้น แต่ยังมีอยู่ในปลาเล็กปลาน้อยที่เคี้ยวทานได้ทั้งกระดูก เต้าหู้แข็ง ผักใบเขียวเข้มอย่างคะน้าหรือกวางตุ้ง ซึ่งร่างกายเด็กดูดซึมไปใช้สร้างความแข็งแกร่งให้โครงสร้าง
- วิตามินดีกุญแจเปิดประตู: ต่อให้เด็กๆ ทานแคลเซียมเยอะแค่ไหน แต่ถ้าขาดวิตามินดี แคลเซียมก็จะไม่ถูกดูดซึมเข้าสู่กระดูก การให้เด็กออกไปวิ่งเล่นรับแสงแดดอ่อนๆ ยามเช้า หรือทานไข่แดงและปลาทะเล จึงเป็นสิ่งจำเป็นมาก
- โปรตีนและแร่ธาตุอื่นๆ: เนื้อกระดูกประกอบด้วยโครงสร้างโปรตีนที่เรียกว่าคอลลาเจนเป็นโครงข่าย การที่เด็กได้รับโปรตีนอย่างเพียงพอ รวมถึงแมกนีเซียมและฟอสฟอรัส จะช่วยให้กระดูกมีความยืดหยุ่น ไม่เปราะหักง่าย
วิ่ง กระโดด และเล่นกลางแจ้ง ยาดีที่หาซื้อไม่ได้ตามร้านขายยา
พ่อแม่หลายคนกลัวลูกล้มกลัวลูกเจ็บจนเลี้ยงแบบไข่ในหินให้นั่งนิ่งๆ อยู่แต่ในบ้าน แต่ในมุมมองของหมอ การที่เด็กได้วิ่ง กระโดด ปีนป่าย หรือเล่นกีฬาที่มีการกระแทกพื้นแรงๆ (High-impact exercise) เช่น บาสเกตบอล กระโดดเชือก หรือวิ่งไล่จับ คือตัวกระตุ้นชั้นดีที่ทำให้เซลล์สร้างกระดูกทำงาน แรงกระแทกจากการเคลื่อนไหวจะส่งสัญญาณบอกร่างกายว่า ตรงนี้ต้องเสริมความแข็งแรงนะ ทำให้กระดูกมีความหนาแน่นเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ต่างจากการนั่งเล่นเกมหรือดูแท็บเล็ตที่ทำให้กระดูกอ่อนแอลงเพราะขาดการใช้งาน
นอนหลับให้สนิทช่วงเวลากลางคืน ฮอร์โมนแห่งการเติบโตถึงจะทำงานเต็มที่
การสร้างกระดูกไม่ได้เกิดขึ้นแค่ตอนตื่นนอน แต่ช่วงเวลาที่เด็กนอนหลับพักผ่อนโดยเฉพาะในช่วงหัวค่ำ เป็นเวลาที่ต่อมใต้สมองจะหลั่งโกรทฮอร์โมน (Growth Hormone) ออกมามากที่สุด ฮอร์โมนตัวนี้ไม่ได้ทำหน้าที่แค่ทำให้เด็กตัวสูงขึ้นเท่านั้น แต่ยังช่วยในการซ่อมแซมและพัฒนากระดูกและกล้ามเนื้อให้เจริญเติบโตอย่างสมบูรณ์ การปล่อยให้เด็กนอนดึกติดซีรีส์หรือเล่นมือถือ จึงเป็นการตัดโอกาสในการสร้างความแข็งแรงให้กระดูกของพวกเขาโดยไม่รู้ตัว
ปัจจัยร้ายทำลายกระดูก ที่พ่อเเม่ต้องระวังในเด็กยุคนี้
สมัยนี้เรามักจะเห็นเด็กๆ ดื่มน้ำอัดลม ชานมไข่มุก หรือทานขนมกรุบกรอบแทนอาหารหลัก เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและฟอสเฟตสูงเหล่านี้ มีส่วนขัดขวางการดูดซึมแคลเซียม แถมการที่เด็กๆ ไม่ยอมโดนแดดเพราะติดอยู่ในห้องแอร์ตลอดทั้งวัน ยิ่งทำให้ระดับวิตามินดีในเลือดต่ำลง การปรับพฤติกรรมลดน้ำหวานและสนับสนุนให้เด็กออกไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง จึงเป็นการตัดไฟแต่ต้นลมเพื่อป้องกันโรคกระดูกพรุนในอนาคต
