เส้นเลือดสมองกับต้อหิน เรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด ทำไมโรคทางสมองถึงส่งผลถึงดวงตา

โรคหลอดเลือดสมองกับดวงตา เกี่ยวުރโยงกันได้อย่างไร?

เวลาที่ตรวจคนไข้ที่เป็นโรคหลอดเลือดสมอง หรือที่หลายคนคุ้นเคยกันในชื่ออัมพฤกษ์อัมพาต สิ่งที่เรามักจะโฟกัสกันเป็นหลักคือเรื่องการเคลื่อนไหวร่างกาย การพูด หรือการฟื้นฟูสมรรถภาพ แต่ในฐานะหมอ ผมมักจะเตือนคนไข้และครอบครัวเสมอว่า อย่ามองข้ามอวัยวะที่อยู่ใกล้สมองที่สุดอย่างดวงตาเด็ดขาด เพราะความสัมพันธ์ระหว่างโรคหลอดเลือดสมองกับต้อหินนั้นมีมากกว่าที่คิด

เวลาที่เกิดความผิดปกติขึ้นกับระบบไหลเวียนโลหิตในสมอง ไม่ว่าจะเป็นเส้นเลือดอุดตันหรือแตก หลอดเลือดฝอยที่หล่อเลี้ยงขั้วประสาทตา ซึ่งเป็นส่วนต่อขยายโดยตรงจากสมอง ก็มักจะได้รับผลกระทบไปด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

กลไกที่ทำให้โรคหลอดเลือดสมองส่งผลต่อความดันในลูกตา

หลายคนอาจสงสัยว่า สมองตีบหรือแตกแล้วทำไมถึงเสี่ยงเป็นต้อหิน เรื่องนี้อธิบายให้เข้าใจง่ายๆ ได้ว่า สมองและดวงตาใช้ระบบหลอดเลือดชุดเดียวกันในการหล่อเลี้ยง เมื่อเกิดโรคหลอดเลือดสมองขึ้น แรงดันเลือดทั่วร่างกายรวมถึงในลูกตาจะเกิดความแปรปรวน

นอกจากนี้ ในผู้ป่วยบางรายที่ต้องนอนติดเตียง ขยับตัวน้อย หรือมีการใช้ยาบางกลุ่มเป็นประจำหลังป่วยเป็นโรคหลอดเลือดสมอง ปัจจัยเหล่านี้ล้วนส่งผลกระทบต่อการไหลเวียนของน้ำในลูกตา ทำให้เกิดภาวะความดันตา ความสัมพันธ์ระหว่างโรคหลอดเลือด สมองจึงกลายเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาที่ทำให้ขั้วประสาทตาที่เปราะบางอยู่แล้ว เสื่อมสภาพได้เร็วยิ่งขึ้น

สัญญาณเตือนภัยเงียบ เมื่อดวงตากำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ

ปัญหาใหญ่ของโรคต้อหินคือ โรคนี้แทบไม่มีสัญญาณเตือนในระยะแรก คนไข้จะไม่รู้สึกเจ็บตา ไม่ตาแดง แต่เนื้อหาการมองเห็นจะค่อยๆ แคบลงเรื่อยๆ ซึ่งหากเกิดขึ้นในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองอยู่แล้ว อาการตามัวหรือมองไม่เห็นด้านข้างอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเพราะอัมพฤกษ์

อาการผิดปกติที่ต้องรีบสังเกตมีดังนี้

• มองเห็นไม่ชัดเจนเหมือนเดิม หรือมีเงาดำมาบังด้านข้าง
• เห็นแสงสีรุ้งรอบดวงไฟตอนกลางคืน
• ปวดกระบอกตาหรือปวดศีรษะรอบดวงตาอย่างไม่ทราบสาเหตุ
• ดวงตาแข็งตึงขึ้นเมื่อลองใช้นิ้วกดเบาๆ (ควรให้แพทย์ตรวจจะปลอดภัยที่สุด)

การดูแลและการตรวจคัดกรองสำหรับผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง

สำหรับผู้ที่มีประวัติเป็นโรคหลอดเลือดสมอง สิ่งสำคัญที่สุดคือการไปพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่แค่พบแพทย์ระบบประสาทเท่านั้น แต่ควรมีการตรวจสุขภาพตากับจักษุแพทย์ร่วมด้วยอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง เพื่อวัดความดันลูกตาและตรวจเช็กขั้วประสาทตาอย่างละเอียด

การควบคุมปัจจัยเสี่ยงอย่างความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือด และเบาหวานให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ ก็เป็นเกราะป้องกันชั้นดีที่ไม่เพียงแต่ช่วยป้องกันโรคหลอดเลือดสมองซ้ำซ้อน แต่ยังช่วยปกป้องดวงตาคู่ให้อยู่กับเราไปนานๆ