กินอาหารรสเปรี้ยวหรือมีกรดสูง ทำไมถึงปวดท้องแสบก้นและถ่ายเหลว?

หลายคนอาจเคยสังเกตตัวเองไหมครับว่า เวลาที่เรากินส้มมะนาว มะขาม หรืออาหารหมักดองที่มีรสเปรี้ยวจัดทีไร วันรุ่งขึ้นมักจะตามมาด้วยอาการแสบร้อนรอบทวารหนักเวลาขับถ่าย หรือบางทีก็ถ่ายเหลวเป็นน้ำจนต้องวิ่งเข้าห้องน้ำแทบไม่ทัน อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่มันมีความเชื่อมโยงกันในเชิงสรีรวิทยาและระบบทางเดินอาหารที่เรามักมองข้ามไปครับ

เมื่อกระเพาะและลำไส้ต้องเจอกับความเป็นกรดที่มากเกินไป

ตามปกติแล้ว ทางเดินอาหารของเรามีความสามารถในการบริหารจัดการความเป็นกรดด่างได้ค่อนข้างดี แต่ถ้าช่วงไหนที่เรากินอาหารที่มีฤทธิ์เป็นกรดสูงติดต่อกัน หรือร่างกายเกิดภาวะไวต่ออาหารกลุ่มนี้ (Food Sensitivity) ระบบย่อยอาหารจะเริ่มส่งสัญญาณประท้วง กรดส่วนเกินที่ร่างกายย่อยไม่หมดจะเดินทางต่อไปยังลำไส้ใหญ่ ส่งผลให้สภาพแวดล้อมภายในลำไส้เกิดการระคายเคืองและเสียสมดุล

ทำไมอุจจาระถึงมีความรุนแรงและกัดผิวจนแสบไปหมด?

เวลาที่เราพูดถึงเรื่องการแพ้อาหารที่มีฤทธิ์เป็นกรดส่งผลต่อความรุนแรงของอุจจาระ กลไกหลักไม่ได้อยู่ที่แค่ตัวอาหารอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่าลำไส้ของเราดูดซึมน้ำและแร่ธาตุได้ไม่สมบูรณ์ ทำให้เกิดการดึงน้ำกลับเข้าสู่ลำไส้มากเกินไปจนกลายเป็นอุจจาระเหลว นอกจากนี้ กรดอินทรีย์และเอนไซม์ย่อยอาหารที่ยังหลงเหลืออยู่ จะถูกขับออกมาพร้อมกับของเสีย ทำให้ค่า pH ของอุจจาระมีความเป็นกรดสูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

เมื่ออุจจาระที่มีความเป็นกรดสูงนี้สัมผัสกับผิวหนังรอบทวารหนักที่มีความบอบบาง จึงเกิดอาการระคายเคืองอย่างรุนแรง เรารู้สึกแสบยิบๆ เหมือนโดนน้ำยาล้างแผล ทั้งหมดนี้เกิดจากการอักเสบเฉพาะที่ที่ถูกกระตุ้นโดยความเป็นกรดในของเสียนั่นเองครับ

อาหารกลุ่มไหนบ้างที่กระตุ้นให้เกิดปัญหานี้?

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น อาหารที่มักจะสร้างปัญหาเรื่องความเป็นกรดและส่งผลต่อความรุนแรงของอุจจาระ ได้แก่:

• ผลไม้รสเปรี้ยวจัด เช่น ส้ม มะนาว สับปะรด มะเขือเทศ
• อาหารหมักดองที่มีกรดแลคติกสูง เช่น กิมจิ ผักดอง ผลไม้ดอง
• เครื่องดื่มคาเฟอีนและน้ำอัดลมที่มีความเป็นกรดสูง
• อาหารรสจัดจ้างที่กระตุ้นการบีบตัวของลำไส้

ปรับพฤติกรรมการกินอย่างไรให้อาการถ่ายแสบก้นดีขึ้น?

หากไม่อยากทรมานเวลาเข้าห้องน้ำ ลองปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินง่ายๆ ดังนี้ครับ

• ลดปริมาณอาหารรสเปรี้ยวจัดลง โดยเฉพาะช่วงที่ระบบย่อยอาหารอ่อนแอ
• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ เพื่อช่วยเจือจางความเป็นกรดในระบบทางเดินอาหาร
• ทานอาหารที่มีใยอาหารสูงและฤทธิ์เป็นด่างอ่อนๆ เพื่อช่วยปรับสมดุลลำไส้
• สังเกตตัวเองว่าอาหารชนิดไหนที่กินทีไรท้องเสียทุกที แล้วหลีกเลี่ยงชนิดนั้นเป็นพิเศษ

เช็กอาการแบบไหนควรไปปรึกษาแพทย์?

โดยทั่วไป อาการแสบท้องหรือถ่ายเหลวจากกรดในอาหารจะดีขึ้นได้เองภายในหนึ่งถึงสองวัน แต่ถ้าหากใครที่มีอาการถ่ายเป็นมูกเลือด มีไข้ร่วมด้วย หรือน้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว แบบนี้ปล่อยไว้ไม่ได้นะครับ แนะนำให้มาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสสาเหตุที่แท้จริงอย่างละเอียด เพราะอาจมีโรคเกี่ยวกับลำไส้อักเสบเรื้อรังซ่อนอยู่ครับ