เชื้อราในช่องปากหรือโรคซาง: อาการนี้คืออะไรและรับมืออย่างไรดี

ลูกน้อยร้องกวนและไม่ยอมกินนม เป็นเพราะเชื้อราในช่องปากหรือโรคซางกันแน่

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นคราบขาวๆ ภายในปากของลูกน้อย หลายคนมักจะนึกถึงคำโบราณที่ผู้ใหญ่มักเรียกว่าโรคซาง แต่ในมุมมองทางการแพทย์แล้ว อาการเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อราในช่องปาก ซึ่งมักพบได้บ่อยในเด็กทารกที่ระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่ การแยกแยะให้ออกระหว่างเชื้อราในช่องปากกับคราบน้ำนมธรรมดา หรือความเชื่อเรื่องซางตามภูมิปัญญาดั้งเดิม จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เด็กๆ ได้รับการดูแลรักษาอย่างถูกต้องและตรงจุด

เชื้อราในช่องปากคืออะไร และต่างจากโรคซางที่เคยได้ยินอย่างไร

ในทางการแพทย์ เชื้อราในช่องปากเกิดจากการเจริญเติบโตที่มากเกินไปของเชื้อรากลุ่มแคนดิดา ซึ่งปกติแล้วอาจจะมีอาศัยอยู่ภายในร่างกายของคนเราอยู่แล้ว แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่ภูมิคุ้มกันร่างกายอ่อนแอลง หรือเด็กได้รับยาปฏิชีวนะฆ่าเชื้อแบคทีเรีย เชื้อราชนิดนี้ก็จะฉวยโอกาสแบ่งตัวจนเกิดเป็นแผ่นฝ้าสีขาวคล้ายคราบมนมสดเกาะอยู่ตามกระพุ้งแก้ม ลิ้น หรือเพดานปาก

ส่วนคำว่า โรคซาง นั้นเป็นคำไทยโบราณที่ใช้เรียกอาการเจ็บป่วยหลายๆ อย่างในเด็กเล็กที่มีไข้ต่ำๆ เบื่ออาหาร หงุดหงิดง่าย และมีแผลหรือฝ้าขาวในปาก ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว อาการที่โบราณเรียกว่าซางตานขโมยหรือซางเพรียว แท้จริงแล้วก็คือโรคติดเชื้อในเด็ก หรือภาวะเชื้อราในช่องปากที่เกิดขึ้นจากสุขอนามัยและภูมิต้านทานนั่นเอง

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังเป็นเชื้อราในช่องปาก

• คราบขาวหนาที่เช็ดไม่ออก: หากลองใช้ผ้าสะอาดชุบน้ำอุ่นเช็ดเบาๆ แล้วคราบขาวนั้นไม่ออก หรือเช็ดออกแล้วมีรอยแดงเรื่อๆ หรือมีเลือดซึมออกมาเล็กน้อย ต่างจากคราบน้ำนมทั่วไปที่เช็ดออกได้ง่าย
• ลูกเจ็บปากและงอแง: เด็กจะดูดนมลำบาก ร้องไห้เวลากลิน หรือปฏิเสธขวดนมและเต้านมแม่เพราะความเจ็บแสบ
• มีแผลแดงอักเสบ: บริเวณใต้คราบขาวอาจมีเนื้อเยื่อสีแดงสดและอักเสบร่วมด้วย

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดเชื้อราในช่องปากในเด็กเล็ก

ทารกแรกเกิดถึงสองเดือนมีความเสี่ยงสูงเนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันยังทำงานได้ไม่เต็มที่ นอกจากนี้ยังมีปัจจัยอื่นๆ ที่กระตุ้นให้เกิดโรคได้ง่ายขึ้น ได้แก่:

• การใช้ยาปฏิชีวนะรักษากลุ่มโรคติดเชื้ออื่นๆ ซึ่งยาเหล่านี้ไปทำลายแบคทีเรียดีในช่องปาก ทำให้เชื้อราสบโอกาสเติบโตแทนที่
• ความอับชื้นและความไม่สะอาดของจุกนมหลอก หรือขวดนมที่ผ่านการฆ่าเชื้อไม่ทั่วถึง
• การรับเชื้อมาจากช่องคลอดของคุณแม่ในขณะคลอด หากคุณแม่มีภาวะติดเชื้อราในช่องคลอดในTheช่วงเวลานั้น

วิธีดูแลรักษาและการปฏิบัติตัวเมื่อลูกเป็นเชื้อราในช่องปาก

เมื่อพบว่าเด็กมีอาการติดเชื้อรา สิ่งแรกที่ควรทำคือการพาไปพบกุมารแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับยาทาฆ่าเชื้อราเฉพาะที่ เช่น ยาน้ำหยดหรือยาทาในช่องปากตามแพทย์สั่ง ห้ามซื้อยามาป้ายเองโดยเด็ดขาด

ในส่วนของการดูแลความสะอาดประจำวัน คุณแม่ควรต้มลวกขวดนม จุกนมหลอก และอุปกรณ์ปั๊มนมทุกชิ้นเพื่อทำลายเชื้อโรคที่อาจตกค้างอยู่ สำหรับคุณแม่ที่ให้นมบุตร หากรู้สึกคันหรือเจ็บหัวนมร่วมด้วย อาจแปลว่ามีการติดเชื้อราส่งต่อกันไปมา ระหว่างแม่และลูก ดังนั้นคุณแม่จึงควรได้รับการรักษาไปพร้อมกันด้วยยาทาภายนอกเพื่อป้องกันการติดเชื้อซ้ำซ้อน

วิธีป้องกันไม่ให้เชื้อราในช่องปากกลับมาเยือนซ้ำ

การตัดวงจรการติดเชื้อราทำได้ไม่ยากหากใส่ใจเรื่องความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ หลังจากลูกกินนมทุกครั้งควรให้ดื่มน้ำอุ่นตามสักเล็กน้อยเพื่อชะล้างคราบน้ำนมที่ตกค้าง ทำความสะอาดเหงือกและลิ้นให้เด็กด้วยผ้าก๊อซสะอาดชุบน้ำอุ่นเช็ดเบาๆ วันละสองครั้ง และหมั่นล้างมือให้สะอาดก่อนสัมผัสตัวเด็กหรือเตรียมอาหารเสมอ เพียงเท่านี้ก็ช่วยลดโอกาสเกิดปัญหาเชื้อราในช่องปากหรือโรคซางกวนใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ