ทำความรู้จัก วัคซีนป้องกันการติดเชื้อเอชพีวี เกราะป้องกันที่ผู้หญิงและผู้ชายควรมี

เวลาพูดถึงเรื่องโรคมะเร็งปากมดลูก หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัว หรือคิดว่าเป็นโรคที่เกิดขึ้นเฉพาะกับผู้หญิงที่มีอายุมากแล้วเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ต้นตอของเรื่องนี้มาจากเชื้อไวรัสตัวเล็กๆ ที่เราเรียกว่า HPV ซึ่งติดต่อกันได้ง่ายมากผ่านการสัมผัสและการมีเพศสัมพันธ์ หมอจึงมักแนะนำให้คนไข้ที่เข้ามาปรึกษาที่คลินิกเสมอว่า การฉีดวัคซีนป้องกันการติดเชื้อเอชพีวี คือหนึ่งในการลงทุนเพื่อสุขภาพที่คุ้มค่าที่สุดในระยะยาว

เชื้อ HPV คืออะไร ทำไมใครๆ ก็พูดถึง?

เจ้าไวรัส HPV หรือ Human Papillomavirus นี้ มีสายพันธุ์ย่อยมากกว่าร้อยสายพันธุ์ แต่ตัวที่อันตรายและเราต้องระวังเป็นพิเศษแบ่งออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ๆ กลุ่มแรกคือกลุ่มเสี่ยงสูง เช่น สายพันธุ์ 16 และ 18 ซึ่งเป็นตัวการหลักที่แอบเข้าไปก่อมะเร็งปากมดลูกในผู้หญิง รวมถึงมะเร็งทวารหนักและลำคอในเพศชาย ส่วนกลุ่มที่สองคือกลุ่มเสี่ยงต่ำ เช่น สายพันธุ์ 6 และ 11 ที่แม้จะไม่กลายร่างเป็นมะเร็ง แต่ก็ทำให้เกิดหูดหอนไก่ที่รักษาหายยากและสร้างความกังวลใจไม่น้อย

ความน่ากลัวของเชื้อตัวนี้คือ ส่วนใหญ่คนที่ติดเชื้อจะไม่แสดงอาการอะไรเลย เราอาจจะรับเชื้อมาโดยไม่รู้ตัว และร่างกายบางคนก็กำจัดเชื้อได้เอง แต่ถ้าภูมิคุ้มกันไม่แข็งแรงพอและเชื้อเกิดฝังตัวอยู่นานหลายปี ก็อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของเซลล์จนกลายเป็นมะเร็งในที่สุด

วัคซีน HPV มีกี่แบบ และฉีดตอนไหนดีที่สุด?

ในปัจจุบัน วัคซีนที่เราใช้กันมีอยู่หลักๆ 3 ชนิด เพื่อให้ครอบคลุมสายพันธุ์ที่ต่างกันออกไป:

• ชนิด 2 สายพันธุ์ (Cervarix): เน้นป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 ซึ่งเป็นต้นเหตุของมะเร็งปากมดลูกเน้นๆ
• ชนิด 4 สายพันธุ์ (Gardasil 4): นอกจากป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 แล้ว ยังเพิ่มสายพันธุ์ 6 และ 11 ที่ช่วยป้องกันหูดหอนไก่ด้วย
• ชนิด 9 สายพันธุ์ (Gardasil 9): เป็นรุ่นล่าสุดที่ครอบคลุมกว้างขึ้นมาก ป้องกันสายพันธุ์เสี่ยงสูงและหูดได้รวมกันถึง 9 สายพันธุ์ ทำให้โอกาสป้องกันโรคเพิ่มสูงขึ้นตามไปด้วย

คำถามยอดฮิตที่หมอโดนถามบ่อยคือ ต้องฉีดตอนอายุเท่าไหร่? คำตอบคือ ช่วงอายุที่ได้ผลดีที่สุดและสร้างภูมิคุ้มกันได้สูงสุดคือช่วง 9 ถึง 15 ปี เพราะเป็นวัยที่ยังไม่เคยมีเพศสัมพันธ์และร่างกายตอบสนองต่อวัคซีนได้ดีมาก แต่ไม่ได้แปลว่าโตแล้วจะฉีดไม่ได้ คนที่อายุเกิน 15 ปี หรือแม้แต่คนที่แต่งงานมีครอบครัวแล้ว ก็ยังสามารถฉีดได้เช่นกัน เพียงแต่ประโยชน์สูงสุดอาจลดลงเล็กน้อยเพราะบางคนอาจเคยได้รับเชื้อบางสายพันธุ์ไปแล้ว การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกควบคู่กันจึงยังคงมีความจำเป็น

ฉีดแล้วต้องเตรียมตัวอย่างไร และมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง?

การฉีดวัคซีนตัวนี้จะแบ่งออกเป็น 2 หรือ 3 เข็ม ขึ้นอยู่กับอายุของผู้รับวัคซีนในเข็มแรก หากอายุน้อยกว่า 15 ปี จะฉีดเพียง 2 เข็มเว้นระยะห่างกัน แต่ถ้าอายุ 15 ปีขึ้นไป จะต้องฉีดทั้งหมด 3 เข็มตามตารางนัด เพื่อให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้อย่างสมบูรณ์

หลังฉีดวัคซีน อาการข้างเคียงที่พบได้บ่อยและไม่ต้องตกใจคือ อาการปวด บวม แดง บริเวณต้นแขนที่ฉีด บางคนอาจมีไข้ต่ำๆ ปวดศีรษะ หรือรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย ซึ่งอาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน เพียงแค่พักผ่อนให้เพียงพอและดื่มน้ำมากๆ หากปวดแขนมากสามารถประคบเย็นเบาๆ ได้

สุดท้ายนี้ หมออยากย้ำว่า วัคซีนไม่สามารถป้องกันทุกสายพันธุ์บนโลกนี้ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ ดังนั้น นอกจากการฉีดวัคซีนป้องกันการติดเชื้อเอชพีวีแล้ว การตรวจภายในและตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกเป็นประจำทุกปี ยังคงเป็นสิ่งที่ผู้หญิงทุกคนควรทำควบคู่กันไป เพื่อความปลอดภัยและสุขภาพที่แข็งแรงในระยะยาว