วัคซีนภูมิแพ้รักษาให้หายขาดได้จริงไหม? หมอสรุปวิธีดูแลตัวเองแบบเข้าใจง่าย

วัคซีนภูมิแพ้คืออะไร ทำไมถึงไม่ใช่แค่การกินยาแก้แพ้

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยความเหนื่อยหน่ายจากการต้องกินยาแก้แพ้ทุกวัน หรือพ่นจมูกจนจมูกอักเสบ แต่พอหยุดยาก็กลับมาเป็นใหม่ วัคซีนภูมิแพ้หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Allergen Immunotherapy ไม่ใช่ยารักษาอาการชั่วคราว แต่มันคือการสร้างภูมิคุ้มกันใหม่ให้ร่างกายเลิกแพ้สิ่งที่เคยแพ้ไปอย่างถาวร โดยการค่อยๆ รับสารก่อภูมิแพ้ในปริมาณที่น้อยมากเข้าไป จนร่างกายเกิดการเรียนรู้และเลิกมองว่าสารเหล่านั้นเป็นผู้บุกรุก

วิธีใช้วัคซีนภูมิแพ้ที่เหมาะกับเรา

การจะเริ่มรักษาด้วยวิธีนี้ หมอต้องมั่นใจก่อนว่าเราแพ้อะไรจริงๆ โดยมักเริ่มต้นจากการทำทดสอบภูมิแพ้ทางผิวหนัง หรือการเจาะเลือดเพื่อหาค่าแอนติบอดีที่จำเพาะเจาะจง เมื่อพบตัวการที่ชัดเจนแล้ว หมอจะวางแผนการฉีดวัคซีนโดยแบ่งเป็น 2 ช่วงหลักคือ

• ช่วงเพิ่มขนาด: เป็นช่วงแรกที่ร่างกายยังไม่คุ้นเคย หมอจะนัดมาฉีดวัคซีนในปริมาณทีละน้อยและค่อยๆ เพิ่มความเข้มข้นขึ้น เพื่อฝึกภูมิคุ้มกันอย่างค่อยเป็นค่อยไป
• ช่วงคงระดับ: เมื่อร่างกายเริ่มชินแล้ว เราจะฉีดวัคซีนในปริมาณที่เข้มข้นเท่าเดิมในระยะยาว เพื่อประคองให้ภูมิคุ้มกันคงที่และคงผลการรักษาไว้

การเตรียมตัวก่อนและหลังฉีดวัคซีนที่ควรจำ

ในช่วงวันที่ต้องมาฉีดวัคซีน สิ่งสำคัญที่สุดคือการไม่โหมออกกำลังกายหนักก่อนหรือหลังฉีด เพราะการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิร่างกายและการไหลเวียนเลือดที่เร็วเกินไปอาจทำให้วัคซีนดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดไวผิดปกติจนเกิดผลข้างเคียง นอกจากนี้ควรแจ้งหมอเสมอหากวันนั้นมีอาการเจ็บป่วย ไข้หวัด หรือหอบหืดกำเริบ เพราะหมออาจจำเป็นต้องเลื่อนการฉีดออกไปก่อนเพื่อความปลอดภัย

อาการข้างเคียงที่พบได้และวิธีรับมือเบื้องต้น

ส่วนใหญ่หลังฉีดวัคซีนมักมีอาการบวมแดงหรือคันบริเวณที่ฉีด ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดจากการตอบสนองของผิวหนัง เราสามารถใช้การประคบเย็นเบาๆ เพื่อลดอาการบวมได้ แต่หากมีอาการคันรุนแรงขึ้น หมออาจพิจารณาจ่ายยาต้านฮิสตามีนให้รับประทานควบคู่กันไปในช่วงแรกของการรักษา

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบแจ้งหมอทันที

ถึงแม้การฉีดวัคซีนจะปลอดภัยสูง แต่ก็ยังมีโอกาสเกิดอาการแพ้รุนแรงที่ต้องระวัง เช่น มีลมพิษขึ้นทั่วตัว หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หรือรู้สึกเหมือนจะวูบ หากเกิดเหตุการณ์เหล่านี้หลังฉีดวัคซีนภายใน 30 นาทีแรก ให้รีบแจ้งพยาบาลหรือแพทย์ที่ประจำคลินิกทันทีเพื่อรับการช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน โดยปกติเราจึงให้คนไข้นั่งพักสังเกตอาการที่คลินิกเสมอหลังฉีดเสร็จ

ความอดทนคือหัวใจสำคัญของการรักษา

วัคซีนภูมิแพ้ไม่ใช่วิธีทางลัดที่เห็นผลในสัปดาห์เดียว เราต้องใช้เวลาอย่างน้อย 3 ถึง 5 ปีในการรักษาอย่างต่อเนื่องเพื่อผลลัพธ์ที่ยั่งยืน การมาตามนัดหมายอย่างเคร่งครัดคือปัจจัยที่สำคัญที่สุดที่จะทำให้เราเลิกพึ่งพายาแก้แพ้และกลับไปใช้ชีวิตได้อย่างปกติโดยไม่ต้องกังวลเรื่องน้ำมูกหรืออาการคันอีกต่อไป