รู้จักวัคซีนภูมิแพ้: ทางเลือกเพื่อการรักษาที่ต้นเหตุ

วัคซีนภูมิแพ้คืออะไร ทำไมถึงต่างจากการกินยาทั่วไป

คนไข้หลายคนที่มาหาหมอด้วยอาการจามบ่อย คัดจมูกเรื้อรัง หรือผื่นคันกวนใจ มักจะคุ้นเคยกับการกินยาแก้แพ้หรือพ่นยาจมูกเพื่อบรรเทาอาการ แต่อาการเหล่านั้นมักกลับมาเป็นใหม่เมื่อหยุดยา วัคซีนภูมิแพ้ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าการฉีดสารก่อภูมิแพ้เข้าสู่ร่างกายแบบค่อยเป็นค่อยไป จึงเป็นอีกทางเลือกที่มุ่งเน้นไปที่การปรับจูนระบบภูมิคุ้มกันของเราให้เลิกแพ้สิ่งที่เคยแพ้ แทนที่จะเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุเพียงอย่างเดียว

ใครบ้างที่เหมาะกับการรักษาด้วยวัคซีนภูมิแพ้

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องฉีดวัคซีนภูมิแพ้ หมอจะแนะนำวิธีนี้สำหรับคนที่

• กินยาแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือต้องกินยาในปริมาณมากเป็นเวลานานจนกังวลเรื่องผลข้างเคียง
• อาการแพ้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างหนัก เช่น นอนไม่ได้ เรียนหรือทำงานไม่มีประสิทธิภาพ
• มีภาวะแทรกซ้อน เช่น ไซนัสอักเสบบ่อย หรือหอบหืดที่ควบคุมอาการได้ยากจากภูมิแพ้
• ตรวจทดสอบทางผิวหนังแล้วพบสารก่อภูมิแพ้ที่ชัดเจน เช่น ไรฝุ่น เกสรหญ้า หรือขนสัตว์

ขั้นตอนการฉีดวัคซีนภูมิแพ้: ตั้งแต่เริ่มจนถึงเป้าหมายสุดท้าย

การรักษาด้วยวัคซีนแบ่งเป็นสองช่วงหลักที่ต้องอาศัยความอดทน

ช่วงเริ่มต้น: การสร้างความคุ้นเคยให้ร่างกาย

ในช่วงนี้หมอจะเริ่มฉีดสารก่อภูมิแพ้ปริมาณน้อยมากๆ เข้าที่ใต้ผิวหนังบริเวณต้นแขน เพื่อให้ร่างกายค่อยๆ ปรับตัว โดยจะฉีดบ่อยหน่อย อาจจะเป็นสัปดาห์ละครั้ง เพื่อให้ภูมิคุ้มกันเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับสารนั้นได้โดยไม่แสดงอาการ

ช่วงคงระดับ: เมื่อร่างกายเริ่มชิน

เมื่อเราฉีดจนถึงระดับความเข้มข้นที่เหมาะสมแล้ว หมอจะค่อยๆ ขยายระยะเวลาการฉีดออกไปเป็นทุกสองสัปดาห์ หรือเดือนละครั้ง ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ร่างกายจะสร้างภูมิคุ้มกันชนิดปกป้องขึ้นมาแทนที่ภูมิคุ้มกันชนิดที่ทำให้เกิดอาการแพ้

ข้อควรปฏิบัติเมื่อมาฉีดวัคซีนให้ปลอดภัยที่สุด

ทุกครั้งที่มาฉีดวัคซีน หมอจะมีกฎเหล็กเพื่อให้คนไข้ปลอดภัย ดังนี้

• หลังฉีดเสร็จต้องนั่งพักสังเกตอาการที่คลินิกอย่างน้อย 30 นาทีเสมอ เพื่อเฝ้าระวังอาการแพ้เฉียบพลัน
• งดออกกำลังกายหนักหรือทำกิจกรรมที่ทำให้เหงื่อออกมากในวันนั้น เพราะจะทำให้สารก่อภูมิแพ้ถูกดูดซึมเร็วเกินไปจนอาจเกิดอาการข้างเคียง
• ถ้ามีไข้ ไม่สบาย หรือมีอาการหอบหืดกำเริบ ต้องแจ้งหมอก่อนฉีดทุกครั้ง หากอาการไม่ดีขึ้น หมออาจพิจารณางดหรือเลื่อนฉีดไปก่อน

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

แม้การฉีดวัคซีนจะค่อนข้างปลอดภัย แต่ก็มีโอกาสเกิดอาการแพ้รุนแรงได้ หากพบอาการเหล่านี้ต้องรีบแจ้งพยาบาลหรือพบแพทย์ทันที

• มีผื่นแดง คันตามตัว ลมพิษขึ้น
• หายใจติดขัด หายใจมีเสียงหวีด หรือรู้สึกแน่นหน้าอก
• อาการบวมที่ใบหน้า ริมฝีปาก หรือลิ้น
• รู้สึกเวียนศีรษะ หน้ามืด คล้ายจะเป็นลม

การรักษาด้วยวัคซีนภูมิแพ้ต้องใช้เวลาและความสม่ำเสมอเป็นหลัก อาจใช้เวลา 3-5 ปีเพื่อให้ได้ผลที่ยั่งยืน แต่สำหรับใครที่ต้องทนทุกข์กับอาการภูมิแพ้มาตลอดชีวิต นี่คือโอกาสที่จะกลับมาใช้ชีวิตได้เหมือนคนปกติโดยไม่ต้องพึ่งพายาแก้แพ้อีกต่อไป