ลูกตัวร้อนฉ่า... มาเช็ดตัวลดไข้ให้ถูกวิธีกันเถอะ

เวลาที่คนในบ้าน โดยเฉพาะเจ้าตัวเล็กที่บ้านเกิดอาการตัวร้อนขึ้นมาทีไร คนเป็นพ่อเป็นแม่คงใจคอไม่ดี วิ่งวุ่นหาผ้าหากะละมังกันให้วุ่น ยิ่งดึกดื่นด้วยแล้วความกังวลยิ่งพุ่งสูงขึ้นไปอีก หลายคนคุ้นเคยกับการเช็ดตัวลดไข้ แต่รู้ไหมว่าการเช็ดตัวแบบที่เราทำกันอยู่ทุกวันนี้ ทำถูกวิธีจริงๆ หรือเปล่า เพราะถ้าเช็ดผิดวิธี เช่น ใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งขั้วโลกมาเช็ด อาจจะทำให้เส้นเลือดหดตัว ความร้อนระบายออกไม่ได้แถมยังหนาวสั่นหนักกว่าเดิมอีก หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายว่า ขั้นตอนการเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้องและได้ผลดีที่สุดนั้นต้องทำอย่างไรบ้าง

ทำไมการเช็ดตัวถึงช่วยลดไข้ได้ดีไม่แพ้ยา

ก่อนอื่นเรามาทำความเข้าใจกลไกของร่างกายกันก่อน สมองส่วนกลางของเราทำหน้าที่เหมือนเทอร์โมสตัทหรือเครื่องปรับอากาศ เมื่อเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกาย ระบบภูมิคุ้มกันจะสั่งให้ร่างกายปรับอุณหภูมิให้สูงขึ้นเพื่อฆ่าเชื้อโรค กลายเป็นอาการไข้ที่เราสัมผัสได้ การเช็ดตัวเปรียบเสมือนการช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกายผ่านทางผิวหนัง โดยอาศัยหลักการระเหยของน้ำ เมื่อน้ำระเหยออกจากผิวหนัง ความร้อนก็จะถูกดึงออกไปด้วย ทำให้อุณหภูมิร่างกายค่อยๆ ลดลงอย่างปลอดภัยโดยไม่ต้องพึ่งยาแรงๆ เสมอไป

เตรียมตัวอย่างไรก่อนเริ่มเช็ดตัวลดไข้

การเตรียมอุปกรณ์ให้พร้อมก่อนลงมือทำเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะเราไม่อยากปล่อยให้คนไข้ต้องนอนหนาวสั่นรอนานระหว่างวิ่งไปหาของ สิ่งที่ต้องเตรียมมีดังนี้

• กะละมังใส่น้ำ: ควรใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้องปกติ ห้ามใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งเด็ดขาด เพราะจะทำให้เส้นเลือดใต้ผิวหนังหดตัว ความร้อนระบายออกไม่ได้ และอาจทำให้เกิดอาการหนาวสั่นรุนแรง
• ผ้าขนหนูผืนเล็กๆ: ประมาณ 2-4 ผืน สำหรับชุบน้ำและวางตามจุดสำคัญ
• ผ้าเช็ดตัวผืนใหญ่: สำหรับรองนอนและเช็ดตัวให้แห้งหลังทำเสร็จ
• เสื้อผ้าชุดใหม่: ที่เนื้อผ้าบางเบา ระบายอากาศได้ดี

ขั้นตอนการเช็ดตัวลดไข้ สเต็ปบายสเต็ปแบบหมอแนะนำ

เมื่ออุปกรณ์พร้อมแล้ว มาเริ่มลงมือเช็ดตัวกันทีละขั้นตอนอย่างถูกวิธี เพื่อให้ไข้ลดลงเร็วที่สุดและคนไข้รู้สึกสบายตัวขึ้น

ถอดเสื้อผ้าและจัดท่าทางให้พร้อม

ถอดเสื้อผ้าของคนไข้หรือลูกน้อยออกให้หมด เพื่อให้ผิวหนังสัมผัสกับอากาศและความชื้นได้เต็มที่ นำผ้าขนหนูผืนใหญ่มาปูกันเปียกที่นอน และเตรียมผ้าผืนเล็กชุบน้ำอุ่น บิดพอหมาด ไม่ให้เปียกชุ่มจนเกินไป

เริ่มเช็ดจากบริเวณใบหน้าและลำคอ

ให้ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดเบาๆ ที่ใบหน้า ลำคอ และซอกคอ ทิ้งผ้าไว้ที่บริเวณซอกคอและรักแร้สักครู่เพื่อช่วยระบายความร้อนจากเส้นเลือดใหญ่บริเวณนั้น จากนั้นเริ่มเช็ดไล่จากส่วนปลายแขนเข้าสู่หัวใจ เพื่อช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต

เช็ดลำตัว แผ่นหลัง และช่วงล่าง

พลิกตะแคงตัวเพื่อเช็ดบริเวณแผ่นหลัง ไล่ลงมาตั้งแต่ต้นคอตามแนวสันหลังลงสู่ก้นกบ จากนั้นเช็ดบริเวณหน้าอกและหน้าท้อง ต่อด้วยขาและเท้า โดยหลักการเดิมคือเช็ดจากปลายขาเข้าหาลำตัว ทุกครั้งที่ผ้าเริ่มหายอุ่น ให้วนกลับไปชุบน้ำใหม่แล้วบิดหมาด ทำซ้ำแบบนี้ประมาณ 15 ถึง 20 นาที

เช็ดตัวเสร็จแล้วต้องทำอย่างไรต่อ

เมื่อครบเวลา ให้ใช้ผ้าแห้งผืนใหญ่ซับตัวให้แห้งสนิท ไม่ต้องถูแรง สวมใส่เสื้อผ้าเนื้อบางเบาที่ไม่หนาจนเกินไป เพื่อให้ร่างกายระบายความร้อนได้ง่ายขึ้น ห้ามใส่เสื้อผ้าหนาๆ หรือห่มผ้าห่มหนาเพราะจะกักเก็บความร้อนไว้ข้างใน

ข้อควรระวังสำคัญที่หลายคนมักทำผิด

ในการเช็ดตัวลดไข้ มีบางเรื่องที่หมออยากย้ำเตือนเป็นพิเศษ เพราะความเชื่อเก่าๆ อาจทำให้ไข้ไม่ลดแถมอาการแย่ลงได้

• ห้ามใช้น้ำเย็นจัดหรือแอลกอฮอล์เช็ดตัวเด็ดขาด: การใช้แอลกอฮอล์เช็ดตัวทำให้ผิวหนังแห้งตึง ซึมเข้าสู่กระแสเลือดที่เป็นอันตรายได้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก และน้ำเย็นจัดทำให้เส้นเลือดหดตัว ไข้จะยิ่งสูงขึ้นไปอีก
• ไม่ต้องปิดพัดลม: หลายคนกลัวลมเป่าแล้วจะไข้ขึ้นสูง ความจริงคือเปิดพัดลมเบอร์อ่อนๆ ให้มีอากาศถ่ายเทได้ ช่วยให้เหงื่อและน้ำระเหยออกได้ดีขึ้น

อาการไข้แบบไหนที่เช็ดตัวอย่างเดียวไม่พอ ต้องรีบไปพบแพทย์

แม้การเช็ดตัวและการทานยาลดไข้จะช่วยบรรเทาอาการเบื้องต้นได้ แต่บางอาการเป็นสัญญาณเตือนอันตรายที่ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาด ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที ได้แก่ ไข้สูงติดต่อกันนานเกิน 2 วันแล้วไม่ยอมลด มีอาการชักเกร็ง ซึมมากปลุกไม่ตื่น อาเจียนพุ่ง หายใจหอบเหนื่อย หรือมีผื่นขึ้นตามตัวร่วมด้วย