ความเสี่ยงสะสมของโรคมะเร็งในครอบครัวที่มีประวัติใกล้ชิด

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ในคลินิก คำถามหนึ่งที่มักจะทำให้หลายคนรู้สึกกังวลใจคือ หากคุณพ่อคุณแม่หรือพี่น้องเคยป่วยเป็นมะเร็ง ตัวเราเองจะหนีพ้นความเสี่ยงนี้ได้ไหม ความกังวลนี้ไม่ใช่เรื่องเกินจริง แต่ก็ไม่ควรทำให้เราตื่นตระหนกจนเสียสุขภาพจิต การทำความเข้าใจเรื่อง ความเสี่ยงสะสมของโรคมะเร็งในครอบครัว จะช่วยให้เราปรับพฤติกรรมและวางแผนป้องกันได้อย่างตรงจุดครับ

พันธุกรรมกับมะเร็งเกี่ยวข้องกันแค่ไหน

มะเร็งไม่ใช่โรคติดต่อ แต่เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของรหัสพันธุกรรมภายในเซลล์ โดยทั่วไปมะเร็งส่วนใหญ่เกิดขึ้นจากปัจจัยภายนอก เช่น อาหาร สภาพแวดล้อม หรือพฤติกรรมส่วนตัว ซึ่งมีเพียงส่วนน้อยประมาณ 5-10 เปอร์เซ็นต์เท่านั้นที่ถ่ายทอดผ่านยีนจากรุ่นสู่รุ่นได้โดยตรง อย่างไรก็ตาม ในครอบครัวที่มีประวัติใกล้ชิดป่วยเป็นมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคน หรือป่วยตั้งแต่อายุยังน้อย ความเสี่ยงสะสมนี้ย่อมสูงกว่าคนทั่วไปอย่างปฏิเสธไม่ได้

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าควรเริ่มระวังเป็นพิเศษ หมอมักจะดูจากประวัติคนในครอบครัวเป็นหลัก โดยให้สังเกตลักษณะดังต่อไปนี้

• มีสมาชิกในครอบครัวสายตรง เช่น พ่อ แม่ พี่ น้อง เป็นมะเร็งชนิดเดียวกันมากกว่า 2 คน
• สมาชิกในครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งตั้งแต่อายุน้อย เช่น ก่อนวัย 40-50 ปี
• มีประวัติมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมชัดเจน เช่น มะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ หรือมะเร็งลำไส้ใหญ่
• คนในครอบครัวมีมะเร็งหลายชนิดเกิดขึ้นในคนคนเดียว หรือเกิดพร้อมกันในอวัยวะคู่ เช่น เป็นมะเร็งเต้านมทั้งสองข้าง

ความเสี่ยงสะสมของโรคมะเร็งในครอบครัวดูแลตัวเองอย่างไร

เมื่อรู้ว่ามีประวัติครอบครัว อย่าเพิ่งยอมแพ้หรือปล่อยให้ความกลัวครอบงำ สิ่งที่เราทำได้คือการเปลี่ยนความกังวลให้เป็นการป้องกันเชิงรุก เริ่มจากการตรวจคัดกรองที่เฉพาะเจาะจงมากขึ้น ปัจจุบันมีการตรวจยีนก่อมะเร็ง ซึ่งช่วยให้เราทราบได้ว่ามียีนตัวไหนที่ผิดปกติและเสี่ยงต่อมะเร็งชนิดใดบ้าง ทำให้แพทย์สามารถออกแบบโปรแกรมตรวจสุขภาพที่เข้มข้นกว่าคนทั่วไป เพื่อตรวจหาความผิดปกติให้เจอตั้งแต่ระยะเริ่มต้นที่ยังรักษาได้หายขาด

ปรับพฤติกรรมลดความเสี่ยงที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้

แม้พันธุกรรมจะเป็นสิ่งที่เปลี่ยนไม่ได้ แต่สิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมเราเปลี่ยนได้ครับ การลดปัจจัยกระตุ้นเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันมะเร็ง ไม่ว่าจะเป็นการเลิกสูบบุหรี่ งดดื่มแอลกอฮอล์ เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ลดของปิ้งย่างหรือของแปรรูป รวมถึงการหมั่นออกกำลังกายให้สม่ำเสมอ พฤติกรรมเหล่านี้ช่วยลดภาระของร่างกายและป้องกันไม่ให้ยีนที่ผิดปกติแสดงอาการออกมาได้เร็วขึ้น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาหมอเพื่อตรวจเชิงลึก

หากคุณเริ่มสังเกตเห็นว่าประวัติครอบครัวมีความใกล้เคียงกับเงื่อนไขที่หมอเล่ามาข้างต้น อย่ารอจนกว่าจะอายุมากแล้วค่อยไปตรวจ การเข้ามาปรึกษาเพื่อทำความเข้าใจความเสี่ยงรายบุคคล จะช่วยให้หมอช่วยวางแผนการดูแลสุขภาพได้อย่างเหมาะสมที่สุด เราไม่จำเป็นต้องกังวลจนเกินไป แต่การมีความรู้และเฝ้าระวังอย่างถูกวิธี คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่มอบให้กับตัวเองและครอบครัวครับ