เรื่องจริงที่ผู้หญิงและผู้ชายควรรู้: ทำไมการฉีดวัคซีนป้องกันเอชพีวี ถึงสำคัญกว่าที่คิด

เวลาที่แนะนำเรื่องการฉีดวัคซีนป้องกันเอชพีวีให้คนไข้ในห้องตรวจ หลายคนมักจะนึกถึงเรื่องมะเร็งปากมดลูกเป็นอันดับแรก จนบางครั้งอาจลืมไปว่าเจ้าไวรัสตัวนี้ไม่ได้อันตรายแค่กับผู้หญิงเท่านั้น แต่ยังส่งผลกับทุกคนได้ไม่ว่าจะเป็นเพศไหนก็ตาม

เชื้อเอชพีวีหน้าตาเป็นอย่างไร และทำไมเราต้องกลัว

เชื้อไวรัสเอชพีวีหรือ HPV เป็นเชื้อที่ติดต่อผ่านการสัมผัสทางผิวหนังและเยื่อบุ โดยเฉพาะจากการมีเพศสัมพันธ์ ส่วนใหญ่แล้วเมื่อได้รับเชื้อ ร่างกายของเราสามารถกำจัดออกไปได้เอง แต่ถ้าบังเอิญเจอสายพันธุ์ความเสี่ยงสูงแล้วร่างกายกำจัดไม่หมด เจ้าไวรัสตัวนี้จะแอบแฝงตัวอยู่เงียบๆ นานหลายปีจนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ และกลายเป็นมะเร็งในที่สุด ไม่ว่าจะเป็นมะเร็งปากมดลูก มะเร็งช่องคลอด มะเร็งทวารหนัก หรือแม้แต่มะเร็งบริเวณลำคอ

ใครบ้างที่ควรฉีดวัคซีนตัวนี้ และช่วงอายุไหนดีที่สุด

หลักการง่ายๆ ของวัคซีนป้องกันโรคทุกชนิดคือ ฉีดก่อนรับเชื้อจะได้ผลดีที่สุด สำหรับวัคซีนเอชพีวีนี้ คุณหมอมักจะแนะนำให้เริ่มต้นฉีดตั้งแต่อายุยังน้อย ช่วง 9 ถึง 15 ปี เพราะเป็นวัยที่ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อวัคซีนได้ดีเยี่ยม และยังไม่เคยมีประวัติการมีเพศสัมพันธ์มาก่อน แต่ถ้าพ้นช่วงวัยรุ่นมาแล้ว ก็ยังสามารถฉีดได้จนถึงอายุ 45 ปี หรือมากกว่านั้นขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ แม้จะมีเพศสัมพันธ์มาแล้วก็ยังได้ประโยชน์ เพราะวัคซีนจะช่วยป้องกันสายพันธุ์ที่เรายังไม่เคยได้รับ

วัคซีนมีกี่แบบ และแต่ละแบบต่างกันอย่างไร

ในปัจจุบันที่เราใช้กันอยู่หลักๆ จะมีแบบ 2 สายพันธุ์ 4 สายพันธุ์ และ 9 สายพันธุ์ ความต่างอยู่ที่จำนวนสายพันธุ์ของไวรัสที่วัคซีนครอบคลุม หากเลือกแบบที่ครอบคลุมมากกว่า ก็เหมือนกับการสร้างเกราะป้องกันที่กว้างขึ้น โดยเฉพาะแบบ 9 สายพันธุ์ที่ป้องกันทั้งชนิดที่ทำให้เกิดมะเร็งและหูดอวัยวะเพศได้ครอบคลุมที่สุด หมอส่วนใหญ่จึงมักแนะนำตัวที่ครอบคลุมมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อความคุ้มค่าในระยะยาว

ฉีดกี่เข็มถึงจะครบ และต้องเว้นระยะห่างนานแค่ไหน

ตารางการฉีดจะขึ้นอยู่กับช่วงอายุตอนที่เริ่มเข็มแรก ถ้าเป็นน้องๆ อายุน้อยกว่า 15 ปี จะฉีดแค่ 2 เข็ม โดยเว้นระยะห่างกันประมาณ 6 ถึง 12 เดือน แต่ถ้าอายุ 15 ปีขึ้นไปแล้ว จะต้องฉีดทั้งหมด 3 เข็ม ตามตารางคือ เข็มแรก เข็มที่สองห่างจากเข็มแรก 1 หรือ 2 เดือน และเข็มสุดท้ายห่างจากเข็มแรกประมาณ 6 เดือน เพื่อให้ภูมิคุ้มกันขึ้นสูงและอยู่ได้นาน

ฉีดแล้วยังต้องตรวจภายในหรือตรวจคัดกรองมะเร็งอยู่ไหม

นี่คือความเข้าใจผิดที่พบบ่อยมาก หลายคนคิดว่าฉีดวัคซีนแล้วแปลว่าร้อยเปอร์เซ็นต์และไม่ต้องตรวจอะไรอีกเลย ความจริงคือวัคซีนไม่ได้ป้องกันครบทุกสายพันธุ์บนโลกนี้ ยังมีไวรัสสายพันธุ์ความเสี่ยงสูงตัวอื่นๆ ที่นอกเหนือจากในวัคซีน ดังนั้น การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ไม่ว่าจะเป็นวิธีแปปสมียร์หรือตรวจหาเชื้อเอชพีวีโดยตรง ก็ยังเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องทำคู่กันไปตามรอบอายุ