เวลาที่ผู้ป่วยได้ยินคำว่า หมอวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งปากมดลูกหรือมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก และจำเป็นต้องรักษาด้วยการการผ่าตัดมดลูกแบบถอนรากถอนโคน หลายคนมักจะตกใจและกังวลกับชื่อที่ฟังดูน่ากลัวนี้ ในฐานะหมอที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจมาหลายปี ผมเข้าใจความรู้สึกนั้นดีครับ การผ่าตัดใหญ่ครั้งนี้ไม่ใช่แค่การเอามดลูกออกธรรมดา แต่เป็นการเลาะเอาเนื้อเยื่อรอบข้าง ต่อมน้ำเหลือง และอวัยวะที่เกี่ยวข้องออกไปด้วย เพื่อให้มั่นใจว่าเซลล์มะเร็งจะไม่หลงเหลืออยู่ วันนี้ผมเลยอยากชวนคุยและอธิบายเรื่องนี้ให้ฟังแบบเข้าใจง่าย เหมือนหมอมานั่งเล่าให้ฟังที่ห้องรับแขกครับ
ทำไมถึงต้องผ่าตัดแบบถอนรากถอนโคน ต่างจากการผ่าตัดธรรมดายังไง?
หลายคนสงสัยว่า ทำไมไม่ตัดแค่มดลูกเหมือนคนที่เป็นเนื้องอกทั่วไป ความจริงก็คือ มะเร็งมีความสามารถในการลุกลามไปยังเนื้อเยื่อข้างเคียงได้ง่ายกว่าโรคทั่วไปครับ การการผ่าตัดมดลูกแบบถอนรากถอนโคน (Radical Hysterectomy) จึงเป็นการผ่าตัดที่กว้างกว่าปกติ โดยแพทย์ไม่ได้ตัดแค่ตัวมดลูกและปากมดลูกเท่านั้น แต่ยังต้องเลาะเอาเนื้อเยื่อส่วนที่เรียกว่าพาราเมเทรียม (Parametrium) รวมถึงช่องคลอดส่วนบนบางส่วน และต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานออกด้วย เปรียบเสมือนการถอนต้นไม้ที่มีรากลึก เพื่อป้องกันไม่ให้รากฝอยของมะเร็งเหลืออยู่ในร่างกาย
โรคอะไรบ้างที่หมอจะตัดสินใจใช้วิธีนี้ในการรักษา?
ไม่ใช่ผู้หญิงทุกคนที่มีโรคทางนรีเวชจะต้องผ่าตัดใหญ่ขนาดนี้ครับ หลักๆ แล้วแพทย์จะพิจารณาใช้การผ่าตัดมดลูกแบบถอนรากถอนโคนในกรณีเหล่านี้:
- มะเร็งปากมดลูกระยะเริ่มต้นถึงระยะลุกลามเฉพาะที่: ซึ่งเป็นข้อบ่งชี้หลักที่พบบ่อยที่สุด
- มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกบางชนิด: ที่มีการกระจายตัวลึกหรือลามไปยังบริเวณปากมดลูก
- เนื้องอกบางประเภทที่มีความซับซ้อน: หรือมีการติดพันกับอวัยวะข้างเคียงที่ต้องอาศัยการเลาะออกอย่างหมดจด
ขั้นตอนการผ่าตัดและสิ่งที่เราต้องเตรียมตัวล่วงหน้า
เมื่อตัดสินใจแน่แล้วว่าจะต้องเข้ารับการผ่าตัด ขั้นแรกแพทย์จะให้ตรวจร่างกายอย่างละเอียด ทั้งเจาะเลือด เอกซเรย์ปอด และตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ เพื่อดูความพร้อมของร่างกาย ในวันผ่าตัดจริง แพทย์จะดมยาสลบเพื่อให้คนไข้ไม่รู้สึกตัวตลอดเวลาหลายชั่วโมงในห้องผ่าตัด ปัจจุบันเรามีทางเลือกทั้งการผ่าตัดเปิดหน้าท้องแบบดั้งเดิมและการผ่าตัดผ่านกล้อง ซึ่งแผลจะเล็กว่าและฟื้นตัวเร็วกว่า ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์และความรุนแรงของโรค
การดูแลตัวเองหลังผ่าตัด: ช่วงเวลาสำคัญที่ต้องใจเย็นและค่อยเป็นค่อยไป
หลังฟื้นจากยาสลบ ร่างกายย่อมต้องการเวลาพักฟื้นพอสมควรครับ ช่วงสัปดาห์แรกๆ ในโรงพยาบาล ทีมแพทย์และพยาบาลจะคอยดูแลเรื่องแผล การขับถ่าย และการจัดการความปวด สิ่งสำคัญคือการลุกเดินเบาๆ ตามที่แพทย์แนะนำ เพื่อป้องกันเลือดอุดตันที่ขา เมื่อกลับมาพักฟื้นที่บ้าน สิ่งที่ต้องจำให้ขึ้นใจคือห้ามยกของหนัก งดการมีเพศสัมพันธ์ระยะหนึ่ง และรับประทานอาหารที่มีประโยชน์เพื่อให้แผลสมานตัวได้ดี
ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นและวิธีรับมือเมื่อไม่มีมดลูกแล้ว
การสูญเสียมดลูกและเนื้อเยื่อข้างเคียงย่อมส่งผลต่อร่างกายและจิตใจอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ หากรังไข่ถูกตัดออกไปด้วย ผู้ป่วยเข้าสู่วัยทองทันที อาจมีอาการร้อนวูบวาบ อารมณ์แปรปรวน หรือช่องคลอดแห้ง ซึ่งแพทย์สามารถให้ฮอร์โมนทดแทนหรือแนะนำวิธีบรรเทาอาการได้ นอกจากนี้ อาจมีปัญหาเรื่องการขับปัสสาวะในช่วงแรกเพราะเส้นประสาทบริเวณอุ้งเชิงกรานถูกกระทบกระเทือน แต่ส่วนใหญ่จะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับครับ
สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าแผลหรือร่างกายเริ่มมีปัญหาต้องรีบหาหมอ?
แม้จะกลับมาพักฟื้นที่บ้านแล้ว แต่การสังเกตตัวเองยังเป็นเรื่องสำคัญมาก หากมีอาการเหล่านี้เมื่อไหร่ อย่ารอให้ถึงวันนัดครับ ให้รีบมาพบแพทย์ทันที:
- มีไข้สูงหนาวสั่น หรือแผลผ่าตัดมีอาการบวม แดง ร้อน มีหนองไหล
- ปวดท้องน้อยรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ และกินยาแก้ปวดแล้วไม่ดีขึ้น
- มีเลือดออกทางช่องคลอดมากผิดปกติ หรือมีตกขาวกลิ่นเหม็นรุนแรง
- ขาบวมข้างเดียวหรือทั้งสองข้างร่วมกับหายใจ การผ่าตัดมดลูกแบบถอนรากถอนโคนอาจเพิ่มความเสี่ยงเรื่องลิ่มเลือดอุดตัน
สุดท้ายนี้ ผมอยากบอกว่า แม้การรักษาโรคนี้จะเป็นเรื่องใหญ่และกระทบกับชีวิตประจำวันพอสมควร แต่ด้วยเทคโนโลยีทางการแพทย์สมัยนี้และการดูแลอย่างใกล้ชิดจากทีมแพทย์ ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับมาใช้ชีวิตใกล้เคียงปกติได้ครับ ขอแค่มีกำลังใจที่ดีและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัดครับ
