มะเร็งเกิดจากอะไรกันแน่: เมื่อยีนที่ได้มาเจอกับวิถีชีวิตที่เลือกเอง

พันธุกรรมไม่ใช่ชะตาลิขิตเสมอไป

หลายคนมักกังวลเมื่อรู้ว่าคนในครอบครัวเคยป่วยเป็นมะเร็ง และเกิดคำถามว่าตนเองจะต้องหนีไม่พ้นโชคชะตานี้หรือไม่ ในความเป็นจริง มะเร็งไม่ได้เกิดจากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่งเพียงลำพัง แต่มันคือการทำงานร่วมกันของ ปัจจัยร่วมระหว่างพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมในการเกิดโรคมะเร็ง เหมือนกับว่าเราได้รับพิมพ์เขียวร่างกายมาชุดหนึ่ง แต่สิ่งแวดล้อมรอบตัวจะเป็นตัวกำหนดว่าพิมพ์เขียวนี้จะทำงานอย่างไร

ยีนที่ติดตัวมา: รหัสลับในเซลล์

ร่างกายเราประกอบด้วยยีนนับหมื่นที่คอยควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ โดยปกติแล้วเราจะมีกลไกซ่อมแซมยีนที่ผิดปกติได้เอง แต่บางคนอาจโชคร้ายได้รับยีนที่บกพร่องมาจากพ่อแม่มาตั้งแต่เกิด ทำให้เกราะป้องกันหรือระบบซ่อมแซมเซลล์ทำงานได้ไม่เต็มที่ คนกลุ่มนี้มีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป แต่ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นมะเร็งทุกคน เพราะหากเราดูแลตัวเองได้ดี เราก็ยังลดโอกาสที่ยีนเหล่านั้นจะแสดงอาการออกมาได้

วิถีชีวิตที่ล้อมรอบตัว: ตัวกระตุ้นที่น่ากลัวกว่าที่คิด

ในขณะที่พันธุกรรมเป็นสิ่งที่เปลี่ยนไม่ได้ แต่สิ่งแวดล้อมเป็นสิ่งที่เปลี่ยนได้และส่งผลกระทบต่อเราอย่างมหาศาล ปัจจัยเหล่านี้คือตัวจุดชนวนที่ไปกระตุ้นให้เซลล์ที่เสี่ยงอยู่แล้วกลายพันธุ์ได้เร็วขึ้น ได้แก่

• การได้รับสารก่อมะเร็งในชีวิตประจำวัน เช่น ควันบุหรี่ มลพิษทางอากาศ หรือสารเคมีในอาหาร
• พฤติกรรมการกินอาหารแปรรูปหรืออาหารที่มีไขมันสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• การขาดการออกกำลังกายที่ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายอ่อนแอลง
• ความเครียดเรื้อรังที่ส่งผลกระทบต่อการซ่อมแซมเซลล์ในระยะยาว

ทำไมต้องมองสองปัจจัยนี้ควบคู่กัน

ลองจินตนาการว่าพันธุกรรมเปรียบเสมือนปืนที่บรรจุกระสุนไว้ แต่สิ่งแวดล้อมคือสิ่งที่เหนี่ยวไก ต่อให้คนหนึ่งมียีนเสี่ยงสูงแต่ดูแลสุขภาพอย่างเคร่งครัด หลีกเลี่ยงสารพิษ ก็อาจจะไม่เกิดมะเร็งเลยตลอดชีวิต ในทางตรงกันข้าม คนที่ไม่มีประวัติครอบครัวเลยแต่ใช้ชีวิตสุดเหวี่ยง รับสารก่อมะเร็งสะสม ก็สามารถป่วยเป็นมะเร็งได้เช่นกัน การเข้าใจ ปัจจัยร่วมระหว่างพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมในการเกิดโรคมะเร็ง จึงช่วยให้เราตระหนักว่า แม้เราจะเลือกต้นทุนชีวิตไม่ได้ แต่เราเลือกแนวทางดูแลสุขภาพเพื่อลดโอกาสการแสดงออกของยีนเหล่านั้นได้

วิธีปรับพฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงตั้งแต่วันนี้

ไม่ต้องรอให้ถึงวันที่ตรวจพบความผิดปกติ การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตถือเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุด แม้จะมีพันธุกรรมเสี่ยงอยู่ก็ตาม

• หมั่นตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อหาความผิดปกติในระยะเริ่มต้น
• ปรับสมดุลอาหาร เน้นผักผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ
• หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยงที่เป็นตัวกระตุ้นยีนกลายพันธุ์
• จัดการความเครียดด้วยวิธีที่เหมาะสมเพื่อให้ร่างกายซ่อมแซมตัวเองได้เต็มที่

ท้ายที่สุด การดูแลตัวเองไม่ใช่การหวาดกลัวต่อสิ่งที่จะเกิดขึ้น แต่เป็นการสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีให้กับร่างกาย เพื่อให้พิมพ์เขียวทางพันธุกรรมที่มีอยู่ได้ทำหน้าที่ของมันอย่างปกติที่สุด