เจาะเลือดดูปริมาณไวรัส: เช็คให้ชัวร์ว่าเจ้าตัวร้ายในร่างกายเหลืออยู่เท่าไหร่

เวลาที่ผลตรวจเลือดออกมาว่าติดเชื้อไวรัสเรื้อรัง เช่น เอชไอวี หรือไวรัสตับอักเสบบีและซี สิ่งที่คนไข้หลายคนกังวลและมักจะถามหมออยู่เสมอคือ ตอนนี้เชื้อในตัวมันเพิ่มขึ้นหรือลดลงแค่ไหนแล้ว เพราะลำพังแค่การรู้ว่ามีเชื้ออยู่อาจยังไม่เพียงพอสำหรับการวางแผนรักษา

การตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด จึงเป็นเครื่องมือชิ้นสำคัญที่หมอใช้เปรียบเสมือนมาตรวัดระดับกระสุนของฝ่ายตรงข้าม ยิ่งเรารู้ตัวเลขนี้ชัดเจนเท่าไหร่ เราก็จะยิ่งควบคุมสถานการณ์และดูแลสุขภาพได้ดีมากขึ้นเท่านั้น

ตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด คืออะไร และต่างจากการตรวจหาเชื้อทั่วไปอย่างไร

หลายคนมักสับสนระหว่างการตรวจว่ามีเชื้อไหมกับการตรวจหาจำนวนเชื้อ ต้องอธิบายให้เห็นภาพแบบนี้ครับว่า การตรวจหาเชื้อเบื้องต้น เช่น แอนติบอดี เป็นการดูว่าร่างกายเคยสู้กับไวรัสตัวนี้หรือยัง เหมือนการดูว่ามีร่องรอยโจรอยู่ในบ้านไหม

แต่การการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด หรือที่เรียกกันติดปากว่า Viral Load นั้น เป็นการนับจำนวนตัวไวรัสจริงๆ ที่ลอยอยู่ในกระแสเลือดแบบจะๆ ว่ามีมากน้อยแค่ไหน ตัวเลขนี้บอกอะไรเราได้หลายอย่าง เช่น:

• บอกความรุนแรงของการเบ่งบานของเชื้อโรคในขณะนั้น
• ใช้ประเมินว่ายาต้านไวรัสที่กินอยู่กำลังออกฤทธิ์ได้ผลดีแค่ไหน
• ช่วยประเมินโอกาสในการแพร่เชื้อให้คนใกล้ชิด

ใครบ้างที่หมอจะแนะนำให้ตรวจวัดจำนวนไวรัสนี้

การตรวจนี้ไม่ได้ทำกับทุกคนที่มีไข้หวัดทั่วไปนะครับ แต่จะเจาะจงใช้กับโรคติดเชื้อไวรัสเรื้อรังที่ต้องติดตามการรักษาต่อเนื่องยาวๆ กลุ่มคนที่หมอมักจะส่งตรวจเป็นประจำ ได้แก่

• ผู้ที่เพิ่งเริ่มวินิจฉัยว่าเป็นโรค และต้องการทราบปริมาณตั้งต้นก่อนเริ่มยา
• คนที่กำลังกินยาต้านไวรัส เพื่อดูว่ายาเอาอยู่ไหม ตัวเลขลดลงตามเป้าหรือเปล่า
• ผู้ที่มีอาการแปลกๆ ระหว่างรักษา เช่น อาการแย่ลง ทั้งที่คิดว่ากินยาตรงเวลา
• หญิงตั้งครรภ์ที่มีเชื้อ เพื่อหาแนวทางป้องกันการติดเชื้อไปยังทารกในครรภ์

อ่านผลตรวจอย่างไร ถึงจะเรียกว่าปลอดภัยและน่าพอใจ

เวลาผลตรวจออกมา สิ่งที่คนไข้กวาดสายหาเป็นอย่างแรกคือตัวเลขปริมาณไวรัส ยิ่งตัวเลขน้อยยิ่งแปลว่าดีครับ

เป้าหมายสูงสุดของการรักษาด้วยยาต้านไวรัสคือ ทำให้ปริมาณไวรัสอยู่ในระดับที่ต่ำมากๆ จนเครื่องมือตรวจแทบหาไม่เจอ หรือที่หมอชอบเรียกว่า ตรวจไม่พบเชื้อ ซึ่งไม่ได้แปลว่าหายขาดจากโรค่นะครับ แต่หมายความว่าเชื้อถูกกดเอาไว้จนอ่อนแอ ไม่สามารถทำลายภูมิคุ้มกัน และไม่สามารถแพร่ไปสู่คนอื่นได้แล้ว

ในทางกลับกัน ถ้าตัวเลขดีดสูงขึ้นเรื่อยๆ นั่นเป็นสัญญาณเตือนภัยที่หมอต้องรีบชวนคุย อาจต้องมาเช็คดูว่าเกิดจากลืมกินยา ดื้อยา หรือตัวยาเดิมเริ่มเอาไม่อยู่แล้ว

เตรียมตัวอย่างไรก่อนมาเจาะเลือดตรวจไวรัส

ข่าวดีคือการตรวจนี้ไม่ต้องเตรียมตัวอะไรยุ่งยากเลยครับ ไม่ต้องอดอาหารหรืออดน้ำแบบการตรวจไขมันหรือน้ำตาลในเลือด สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ

สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ และกินยาต่อเนื่องตรงเวลา เพราะความสม่ำเสนานี่แหละที่เป็นหัวใจหลักในการทำให้ผลตรวจออกมาใน การตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด อยู่ในเกณฑ์ที่น่าชื่นใจในทุกๆ ครั้งที่เจาะเลือดติดตามอาการครับ