เจาะเลือดดูปริมาณไวรัสในกระแสเลือด คืออะไร และทำไมคนไข้โรคติดเชื้อถึงต้องตรวจ?

หลายครั้งเวลาที่คนไข้ผลตรวจเลือดออกมาแล้วพบว่าติดเชื้อไวรัส ไม่ว่าจะเป็นไวรัสตับอักเสบหรือเอชไอวี คุณหมอมักจะแนะนำให้ส่งเลือดไปตรวจเพิ่มเติมในรายการที่เรียกว่า การตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด ซึ่งพอได้ยินชื่อตรวจยาวๆ แบบนี้ คนไไข้หลายคนก็มักจะเริ่มกังวลว่ามันคืออะไร แตกต่างจากการตรวจหาภูมิทายังไง และทำไมเราถึงต้องเช็กตัวเลขนี้ให้ละเอียดด้วย

ตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด คือการเช็กอะไรกันแน่?

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด การตรวจนี้คือการนับจำนวนตัวของเชื้อไวรัสที่ลอยอยู่ในเลือดของเราจริงๆ ครับ ไม่ใช่การดูร่องรอยการต่อสู้เหมือนการตรวจภูมิต้านทาน วิธีการทำจะใช้เทคโนโลยีทางห้องปฏิบัติการที่ค่อนข้างละเอียด เพื่อดูว่าตอนนี้ในเลือดหนึ่งมิลลิลิตร มีเชื้อไวรัสอยู่กี่สำเนา หรือที่ภาษาแพทย์เรียกว่า Viral Load นั่นเอง ยิ่งตัวเลขนี้สูง แปลว่าเชื้อโรคกำลังแบ่งตัวเพิ่มจำนวนอยู่ในร่างกายเราเยอะมาก แต่ถ้าตัวเลขต่ำหรือตรวจไม่พบ ก็แปลว่าสถานการณ์ค่อนข้างสงบ

ความแตกต่างระหว่างการตรวจเจอเชื้อ กับการรู้ว่ามีไวรัสมากแค่ไหน

บางคนอาจจะสงสัยว่า แค่รู้ว่าติดเชื้อก็พอแล้วไหม ทำไมต้องมานั่งนับตัวเลขกันให้วุ่นวาย ขออธิบายแบบนี้ครับ การตรวจว่าเราติดเชื้อไหม เป็นการบอกแค่ว่า มี หรือ ไม่มี แต่การตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด มันเหมือนกับการนับกำลังพลของข้าศึก ทำให้เราประเมินสถานการณ์ได้แม่นยำขึ้นว่า ตอนนี้โรคกำลังกำเริบหนักแค่ไหน หรือยาที่เรากินอยู่มันเก่งพอที่จะกดเชื้อไว้ได้หรือเปล่า

ช่วงเวลาไหนบ้างที่เราควรต้องตรวจเช็กตัวเลขนี้?

คุณหมอมักจะส่งตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือดในหลายสถานการณ์ด้วยกัน หลักๆ จะแบ่งออกเป็นช่วงเวลาสำคัญดังนี้:

• ช่วงก่อนเริ่มกินยาต้านไวรัส: เพื่อใช้เป็นตัวเลขตั้งต้นในการเปรียบเทียบ
• ช่วงหลังจากกินยาไปได้ระยะหนึ่ง: เพื่อดูว่ายาที่เราใช้อยู่ได้ผลดีแค่ไหน เชื้อลดลงตามเป้าไหม
• ช่วงที่หมอสงสัยว่าเชื้อดื้อยาหรือเปล่า: ถ้าจู่ๆ อาการกลับมาแย่ลง ทั้งที่กินยาตรงเวลา ตัวเลขนี้จะช่วยบอกความจริง
• ตรวจติดตามอาการเป็นระยะ: เพื่อความมั่นใจว่าโรคสงบและอยู่ในภาวะที่ควบคุมได้

อ่านผลตรวจอย่างไรให้เข้าใจ และตัวเลขบอกอะไรเราบ้าง?

เวลาที่ผลตรวจออกมา เรามักจะเห็นตัวเลขออกมาเป็นหลักพัน หลักหมื่น หรือบางทีก็เขียนว่า ตรวจไม่พบเชื้อ (Undetectable) คนไข้หลายคนชอบตกใจถ้าเห็นตัวเลขสูงๆ แต่หมออยากให้มองว่านี่คือเครื่องมือบอกแนวทางรักษา เป้าหมายหลักของเราในการรักษาโรคติดเชื้อไวรัสเรื้อรัง คือการพยายามกดตัวเลขนี้ให้ลงมาต่ำที่สุด จนถึงจุดที่ตรวจไม่พบ ซึ่งแปลว่าร่างกายปลอดภัยจากความเสี่ยงที่ไวรัสจะไปทำลายอวัยวะอื่นๆ และยังช่วยลดโอกาสในการแพร่เชื้อไปยังคนรอบข้างได้อีกด้วย

การเตรียมตัวก่อนมาเจาะเลือดตรวจปริมาณไวรัส

ข่าวดีคือการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือดไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่คิดครับ โดยทั่วไปไม่ต้องงดน้ำงดอาหารเป็นพิเศษ สามารถใช้ชีวิตตามปกติได้เลย สิ่งสำคัญที่สุดคือการกินยาตามหมอสั่งอย่างสม่ำเสมอ และมาพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เพราะตัวเลขที่ขึ้นๆ ลงๆ ในใบรายงานผล จะเป็นเข็มทิศชั้นดีช่วยให้หมอและคนไข้จับมือกันวางแผนดูแลสุขภาพระยะยาวได้อย่างแม่นยำที่สุดครับ