เจาะเลือดดูปริมาณเชื้อ: เรื่องที่คนตรวจเอชไอวีต้องรู้เกี่ยวกับการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด

เวลานั่งคุยกับคนไข้ที่เพิ่งรู้ผลเลือดว่าเป็นบวก คำถามแรกๆ ที่มักจะตามมาด้วยความกังวลใจเสมอคือ แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าเชื้อในตัวมันเยอะแค่ไหน หรือร่างกายเรากำลังสู้ไหวไหม ซึ่งการตรวจที่จะตอบคำถามนี้ได้ดีที่สุดก็คือการการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด หรือที่หมอชอบเรียกสั้นๆ ว่าการตรวจหา Viral Load นี่แหละครับ

หลายคนอาจจะยังสับสนกับการตรวจหาภูมิต้านทานทั่วไป หมอเลยอยากชวนมาทำความเข้าใจกันแบบง่ายๆ ว่าการตรวจตัวนี้มีความสำคัญอย่างไร และทำไมคนไข้ที่กินยาต้านอยู่ถึงต้องเจาะเลือดตรวจตัวนี้กันเป็นระยะๆ

Viral Load คืออะไร ทำไมหมอถึงต้องชวนตรวจ

ถ้าเปรียบเทียบร่างกายคนที่ติดเชื้อเป็นสนามรบ ไวรัสเอชไอวีก็คือฝ่ายข้าศึกครับ การตรวจ CD4 จะเป็นการนับจำนวนทหารฝ่ายเราที่เหลืออยู่ แต่การตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด คือการนับจำนวนตัวข้าศึกจริงๆ ที่กำลังลอยอยู่ในกระแสเลือดของเรา

การรู้จำนวนตัวข้าศึกนี้มีประโยชน์มากๆ เพราะมันบอกเราได้ทันทีว่า เชื้อกำลังแบ่งตัวเพิ่มจำนวนมากน้อยแค่ไหน ยาต้านไวรัสที่เรากินอยู่มันเก่งพอที่จะกดไว้ได้อยู่หมัดหรือเปล่า หรือเราดื้อยาไปแล้วหรือยัง ทำให้หมอสามารถวางแผนการรักษาได้อย่างแม่นยำที่สุด

เป้าหมายสำคัญของการรักษา: กดเชื้อให้มิดจนตรวจไม่พบ

ข่าวดีในยุคนี้คือ เรามีการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือดที่มีความไวสูงมากๆ จนสามารถบอกเราได้ว่า ตอนนี้เชื้อในเลือดเหลือน้อยจนตรวจไม่เจอแล้ว ซึ่งในทางการแพทย์เราจะเรียกว่า Undetectable

การที่ผลเลือดออกมาว่าตรวจไม่พบเชื้อ ไม่ได้แปลว่าหายขาดนะครับ แต่แปลว่ายาต้านไวรัสทำงานได้ดีเยี่ยมจนกดจำนวนไวรัสลงไปต่ำมากๆ จนไม่สามารถทำลายระบบภูมิคุ้มกันได้อีกต่อไป และที่สำคัญมากๆ คือ จะไม่สามารถแพร่เชื้อทางเพศสัมพันธ์ได้เลย หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า U=U (Undetectable = Untransmittable)

ใครบ้างที่ต้องตรวจ และต้องตรวจบ่อยแค่ไหน

สำหรับคนไข้ที่เพิ่งเริ่มกินยาต้านไวรัส หมอจะแนะนำให้ตรวจซ้ำหลังจากกินยาไปแล้วประมาณ 1 ถึง 2 เดือน เพื่อดูว่ายาขนานนี้ได้ผลดีกับร่างกายเราไหม เชื้อลดลงหรือเปล่า

ส่วนคนที่กินยาจนควบคุมไวรัสได้ดีและตรวจไม่พบเชื้อมาสักระยะแล้ว หมอจะนัดเจาะเลือดตรวจซ้ำทุกๆ 6 เดือนถึง 1 ปี เพื่อติดตามอาการระยะยาว เปรียบเหมือนการตรวจสุขภาพประจำปีของคนทั่วไป เพื่อความมั่นใจว่าทุกอย่างยังปกติดี ไม่มีอะไรเล็ดลอดสายตาไปได้

เตรียมตัวอย่างไรก่อนไปเจาะเลือดตรวจไวรัส

หลายคนกังวลว่าต้องงดน้ำงดอาหารไหมก่อนมาตรวจการตรวจปริมาณไวรัสในกระแสเลือด ข่าวดีคือ ไม่ต้องเตรียมตัวอะไรยากเลยครับ สามารถกินอาหารและน้ำได้ตามปกติ นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ไม่ต้องเครียด เพราะการตรวจนี้เป็นการหาปริมาณสารพันธุกรรมของไวรัสโดยตรง การกินข้าวกินน้ำไม่ได้มีผลทำให้จำนวนไวรัสในเลือดเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด

สิ่งสำคัญที่สุดคือการมาพบแพทย์ตามนัดและกินยาอย่างสม่ำเสมอต่างหาก ที่จะทำให้ผลตรวจออกมาน่าประทับใจและทำให้เรามีสุขภาพแข็งแรงใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขในระยะยาว