ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ: เรื่องปวดหัวของสาวๆ ที่ประจำเดือนมาไม่ปกติและอยากมีลูก

ประจำเดือนขาด หายไปหลายเดือน หรือมาทีเป็นเดือน เกิดอะไรขึ้นกับร่างกายกันแน่นะ?

เวลาเจอคนไข้สาวๆ เดินเข้ามาปรึกษาในห้องตรวจด้วยปัญหาเรื่องประจำเดือนมาไม่ปกติ บางคนสามเดือนมาครั้ง บางคนมาทีละเป็นเดือน หรือบางทีน้ำหนักตัวขึ้นง่าย ผิวเริ่มมีความมัน มีสิวขึ้นบริเวณคางและแนวขากรรไกรแถมยังมีขนขึ้นตามร่างกายมากกว่าปกติ สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญหรือแค่ฮอร์โมนแปรปรวนธรรมดา แต่มันคือสัญญาณเตือนจากร่างกายที่กำลังบอกว่า กำลังเผชิญกับภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า PCOS อยู่

ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ คืออะไร และทำไมถึงเกิดขึ้นกับเรา?

โรคนี้ไม่ใช่การที่มีก้อนเนื้องอกน่ากลัวอะไรอย่างที่หลายคนกังวลตอนแรกที่ได้ยินชื่อ แต่ความจริงแล้วมันคือความผิดปกติของฮอร์โมนเพศในร่างกายผู้หญิง โดยปกติแล้วรังไข่ของเราจะมีหน้าที่ผลิตไข่และฮอร์โมน แต่สำหรับคนที่ทีภาวะนี้ รังไข่จะมีการผลิตฮอร์โมนเพศชายมากเกินไปหน่อย ส่งผลให้ไข่ที่ควรจะโตและตกทุกเดือน กลายเป็นฟองไข่ใบเล็กๆ หลายใบไปกระจุกตัวอยู่รอบรังไข่แทนที่จะเติบโตจนตกออกมา ไข่ก็เลยตกไม่สม่ำเสมอ เป็นที่มาว่าทำไมประจำเดือนถึงมาๆ หายๆ หรือไม่มาเลย

เช็กลิสต์ด่วน สัญญาณเตือนแบบไหนที่เข้าข่ายภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ

การวินิจฉัยโรคนี้ที่คุณหมอใช้กัน จะดูจากเกณฑ์หลักๆ 3 ข้อ ซึ่งถ้าใครมีอาการเข้าข่ายอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อนี้ ก็มีความเป็นไปได้สูงมาก:

• ประจำเดือนมาผิดปกติ: อาจจะมาห่างเกิน 35 วันต่อรอบ หรือปีหนึ่งมีประจำเดือนน้อยกว่า 8 ครั้ง หรือหายไปหลายเดือน
• มีฮอร์โมนเพศชายเกิน: สังเกตได้จากมีสิวขึ้นเยอะ ขนดกตามแขน ขา หนวดเครา หรือผมร่วงบางแบบผู้ชาย
• ตรวจเจอถุงน้ำในรังไข่: จากการทำอัลตราซาวด์จะเห็นฟองไข่ขนาดเล็กเรียงตัวกันแน่นเหมือนพวงองุ่น

ผลกระทบระยะยาวที่มากกว่าแค่เรื่องประจำเดือน

หลายคนคิดว่าประจำเดือนมาไม่ปกติไม่ใช่เรื่องใหญ่ ปล่อยไว้ เดี๋ยวก็คงมาเอง แต่ความจริงแล้ว ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ ส่งผลกว้างกว่านั้นมาก ฮอร์โมนอินซูลินในร่างกายมักจะทำงานผิดปกติร่วมด้วย ทำให้เสี่ยงต่อนการเกิดโรคเบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ความดันโลหิตสูง และที่สำคัญที่สุดสำหรับคนที่แต่งงานแล้วคือ มีลูกยาก เพราะไม่มีการตกไข่ตามปกตินั่นเอง

ปรับพฤติกรรมดูแลตัวเองอย่างไร เมื่อตรวจพบภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ

ข่าวดีคือโรคนี้สามารถควบคุมและดูแลให้ดีขึ้นได้ด้วยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างจริงจัง:

• ลดน้ำหนักส่วนเกิน: สำหรับคนที่มีน้ำหนักเกิน แค่น้ำหนักลดลงไปสัก 5 ถึง 10 percent ของน้ำหนักตัว จะช่วยให้ฮอร์โมนเริ่มกลับมาสมดุลและอาจทำให้ไข่กลับมาตกได้เอง
• เลือกกินอาหารที่มีประโยชน์: เน้นอาหารที่มีกากใยสูง หลีกเลี่ยงแป้งขัดขาว น้ำตาล และอาหารแปรรูป เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: ช่วยให้อินซูลินทำงานได้ดีขึ้น ลดภาวะดื้ออินซูลินที่เป็นต้นเหตุหลักของโรค

วิธีรักษาจากคุณหมอ

นอกจากการปรับพฤติกรรมแล้ว แพทย์อาจพิจารณาให้ยาตามอาการ เช่น ยาปรับฮอร์โมนหรือยาคุมกำเนิดเพื่อช่วยให้ประจำเดือนมาสม่ำเสมอและลดฮอร์โมนเพศชาย หรือในกรณีที่อยากมีบุตร ก็จะมีกระบวนการใช้ยาช่วยกระตุ้นการตกไข่ร่วมด้วย ดังนั้นหากสงสัยว่าตัวเองมีอาการเหล่านี้ แนะนำให้มาพบสูตินรีแพทย์เพื่อตรวจอัลตราซาวด์และเจาะเลือดเช็กระดับฮอร์โมนให้แน่ชัด จะได้วางแผนดูแลตัวเองได้อย่างถูกต้องและตรงจุด